WELG | Berlin/Elazığ - 1937 Dersim Tertelesi  ardından idam edilen Seyit Rıza ve arkadaşlarına ait olduğu belirtilen altı orijinal fotoğraf, yaklaşık 89 yıl sonra kamuoyuna sunuldu. Berlin Freie Üniversitesi'nde akademisyen olan tarihçi Dr. Sedat Ulugana tarafından ortaya çıkarılan fotoğrafların, bugüne kadar bilinmeyen tarihi belgeler arasında yer aldığı ifade edildi. Fotoğraflar ilk kez Stêrk TV'de yayımlandı.

İlk kez infazın görsel kayıtları ortaya çıktı

15 Kasım 1937'de Elazığ Buğday Meydanı'nda idam edilen Seyit Rıza, oğlu Resik Hüseyin ve diğer Dersimli aşiret önderlerine ilişkin bugüne kadar yalnızca mahkeme kayıtları, gazete haberleri ve tanık anlatıları bulunuyordu.

Dr. Sedat Ulugana'nın ulaştığı altı fotoğrafın, infazın hemen ardından çekilmiş "Real Photo Post Card (RPPC)" formatındaki orijinal baskılar olduğu belirtiliyor. Fotoğraflarda idam sehpaları, idam edilenlerin bedenleri, askerler ve olayı izleyen kalabalıklar yer alıyor.

"Fotoğraflar yok edilmek istenmişti" iddiası

Haberde yer verilen bilgilere göre dönemin tanıklarından İhsan Sabri Çağlayangil, infaz sırasında çekilen fotoğrafların Mustafa Kemal Atatürk'e gösterildiğini, Atatürk'ün ise bu fotoğrafların toplatılarak negatifleriyle birlikte imha edilmesini istediğini ileri sürmüştü.

Ulugana ise tüm negatiflerin yok edilmediğini, bugün ortaya çıkan fotoğrafların bunun en önemli kanıtı olduğunu savunuyor.

Fotoğrafların arkasındaki notlar dikkat çekiyor

Fotoğrafların arka yüzlerinde "Seyit Rızo", "Ali Mirzaoğlu" ve "Hasso Seydo" gibi el yazısıyla yazılmış isimlerin bulunduğu belirtiliyor.

Araştırmaya göre bu notlar, idam edilen kişilerin kimliklerinin sonradan teşhis edilmesi amacıyla yazılmış olabilir. Fotoğrafların uzun yıllar özel koleksiyonlarda saklandığı ve fiziksel aşınmalar taşıdığı da ifade ediliyor.

Yedi kişi idam edilmişti

Araştırmada, 15 Kasım 1937'de idam edilen isimler şöyle sıralanıyor:

. Seyit Rıza

. Resik Hüseyin (Seyit Rıza'nın oğlu)

. Seyit Hüseyin

. Fındık Ağa

. Hasan Ağa

. Hasan

. Ali Ağa

Ulugana, fotoğrafların arkasındaki isimlerle resmi kayıtlar arasında dikkat çekici benzerlikler bulunduğunu, ancak kesin teşhis için yeni arşiv çalışmalarına ihtiyaç olduğunu belirtiyor.

Tarih yazımı açısından önemli bir belge

Dr. Sedat Ulugana, ortaya çıkan fotoğrafların yalnızca birer tarihi belge olmadığını, aynı zamanda Dersim hafızasının önemli bir parçasını oluşturduğunu ifade ederek, uzun yıllar gizli kalan bu görsellerin 89 yıl sonra kamuoyuna ulaşmasının tarih araştırmaları açısından önemli bir gelişme olduğunu dile getirdi.

Kaynak: MA / Özgür Paksoy 

@welgmedya.com