WELG | ANKARA — Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Büyük Dairesinin Osman Kavala’nın mümkün olan en kısa sürede serbest bırakılmasına ilişkin kararının ardından hukukçular tahliye çağrısı yaptı. Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum ise kararı “siyasi proje” olarak nitelendirerek Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne taraflığının yeniden değerlendirilebileceğini savundu.

AİHM, 2017’den bu yana cezaevinde bulunan Osman Kavala’nın ikinci başvurusunda Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki altı hakkı ihlal ettiğine hükmetti.

Mahkeme, Kavala’nın mahkûmiyetinin Sözleşme hukuku bakımından “hükümsüz” kabul edilmesi, doğurduğu sonuçların ortadan kaldırılması ve Kavala’nın mümkün olan en kısa sürede serbest bırakılması gerektiğini belirtti.

Türkiye’nin Kavala’ya 70 bin euro manevi tazminat ve 43 bin 342 euro 57 sent yargılama gideri ödemesine karar verildi. Büyük Daire kararı kesin ve Türkiye açısından hukuken bağlayıcı nitelik taşıyor. 

Tolga Şirin: “Karar Uzun Yıllar Tartışılacak”

Anayasa hukukçusu Prof. Dr. Tolga Şirin, kararın Türkiye’nin güncel hukuk sorunlarının önemli bölümüne toplu bir yanıt niteliği taşıdığını söyledi.

AİHM’in, Kavala’nın Anayasa Mahkemesinde yıllardır sonuçlandırılmayan bireysel başvurularını dikkate aldığını belirten Şirin, mahkemenin bu dosya özelinde başvurucunun AYM kararını daha fazla beklemesini gerekli görmediğini ifade etti.

AİHM ayrıca ulusal mahkemelerin bazı hassas siyasi dosyalarda AYM kararlarını uygulamamasına ve bireysel başvuru mekanizmasının etkinliğini zayıflatan yapısal sorunlara dikkat çekti.

Karar, AYM’ye bireysel başvuru yolunun Türkiye’deki bütün davalar bakımından etkisiz olduğunu ilan etmiyor. Ancak Kavala dosyasındaki uzun gecikme ve önceki kararların uygulanmaması nedeniyle bu yolun sonuçlanmasını bekleme şartını aramadığını ortaya koyuyor.

Ağırlaştırılmış Müebbette “Umut Hakkı” İhlali

AİHM, Kavala’ya verilen ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının tahliye veya anlamlı bir yeniden değerlendirme olanağı içermediğini belirledi.

Mahkeme, bu durumun insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele yasağını düzenleyen AİHS’nin 3’üncü maddesini ihlal ettiğine hükmetti.

Şirin, kararın Türkiye’deki ağırlaştırılmış müebbet hapis cezaları ve “umut hakkı” tartışması açısından da önemli sonuçlar doğuracağını söyledi.

“Mahkûmiyet Hukuken Hükümsüz Sayılmalı”

AİHM, Kavala hakkındaki soruşturma, tutuklama ve mahkûmiyet sürecinin sivil toplum faaliyetlerini cezalandırma ve kendisini susturma amacı taşıdığı sonucuna vardı.

Mahkeme; ifade özgürlüğü, toplantı ve örgütlenme özgürlüğü, özgürlük ve güvenlik hakkı ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verdi.

Şirin, AİHM’in kullandığı “null and void” ifadesinin Kavala’nın mahkûmiyetinin Sözleşme hukuku açısından hükümsüz kabul edilmesi gerektiği anlamına geldiğini belirtti.

Hukukçu Kerem Altıparmak da Kavala’nın yaklaşık dokuz yıldır cezaevinde tutulduğuna dikkat çekerek kararın açık biçimde tahliye yükümlülüğü getirdiğini söyledi.

Mehmet Uçum’dan AİHM’e Sert Tepki

Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, AİHM kararını “siyasi proje” olarak nitelendirdi.

“AİHM de, Amor da haddini bilsin” başlığıyla açıklama yapan Uçum, Avrupa Parlamentosu Türkiye Raportörü Nacho Sánchez Amor’un değerlendirmelerine de tepki gösterdi.

Uçum, AİHM’in Türk yargısının üzerinde hiyerarşik bir mahkeme olmadığını belirterek ulusal mahkemelerin yeniden yargılama sonucunda önceki kararlarını koruyabileceğini savundu.

AİHM Kararları Bağlayıcı mı?

AİHM, Türkiye’deki mahkemelerin kararlarını ulusal bir temyiz mahkemesi gibi doğrudan kaldırmıyor. İhlalin iç hukukta hangi yöntemle giderileceği konusunda devletlerin belirli bir hareket alanı bulunuyor.

Ancak bu durum AİHM kararlarının uygulanmasının isteğe bağlı olduğu anlamına gelmiyor. AİHS’nin 46’ncı maddesine göre taraf devletler, kesinleşen AİHM kararlarına uymayı taahhüt ediyor.

Büyük Dairenin son kararında Kavala’nın tahliyesi ve mahkûmiyetinin sonuçlarının ortadan kaldırılması, ihlalin giderilmesi için Türkiye’nin alması gereken bireysel tedbirler olarak açıkça gösterildi. Uygulama süreci Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından denetlenecek.

AİHS Üyeliğini Tartışmaya Açtı

Uçum, Türkiye aleyhinde “siyasi kararlar” verilmeye devam edilmesi halinde ülkenin AİHS’ye taraf olma durumunu ve AİHM’e bireysel başvuru hakkını yeniden değerlendirmek zorunda kalabileceğini ileri sürdü.

Uçum’un açıklamasıyla birlikte Kavala kararı; yargı bağımsızlığı, AYM kararlarının uygulanması, AİHM hükümlerinin bağlayıcılığı ve Türkiye’nin Avrupa insan hakları sistemiyle ilişkileri konusunda yeni bir tartışma başlattı. 

@welgmedya