​

WELG | Alevi Kızılbaş inancının en büyük bayramı olan Khal Gağan, Avusturya'nın başkenti Viyana'da Avusturya Alevi Birlikleri Federasyonu (AABF) tarafından kutlandı. Kutlama esnasında önce çerağın uyandırılmasıyla iyi dilekler ifade edildi. Daha sonra AABF onursal başkanı Mehmet Ali Çankaya'nın yaptığı konuşmada, "Biz Khal Gağan'ı daha önce bilmiyorduk ve çocuklarımız da bu bayramı tanımıyor. Son iki yıldır Viyana'da AABF olarak bu bayramı doğada açık alanda kutluyoruz. Kutlu olsun." dedi.

Sonrasında getirilen lokmalar pay edildi ve davul-zurna eşliğinde halaylar çekilerek kutlama sona erdi. Kutlamalara Avusturya devlet televizyonu ORF de gelerek çekim yaptı."

KHAL GAĞAN BAYRAMI NEDİR VE NASIL KUTLANIR?

Aralık ayı, Dersim Kızılbaş Alevileri için en kutsal aylardan biridir çünkü bu ay "Gağan" ayıdır. İnançları "Reya Haq" yani Hak Yolu olarak nitelendiren Dersim Kızılbaş Alevileri'ne göre, Aralık ayı bu inancın 10. ayıdır. Gağan ayının birinci günü 22 Aralık'ta başlar ve 30. günü 20 Ocak'ta sona erer. Dersim Alevileri için Gağan ayının ilk günü kış mevsimine giriş anıdır.

21 Aralık'ta, ilk bayram olan "Sere Sale" (Yeni Yıl) için hazırlıklar başlar. İlk kırk günlük üçlemenin bayramı olan Khal Gağan kutlamaları için evlerin iç ve dış temizliği yapılır. Ziyaretlerde öncelik sıralaması büyükten küçüğe doğru yapılır ve çocuklar türküler eşliğinde "Gağanê sıma bımbarek bo" diyerek evleri dolaşırken en güzel kıyafetlerini giyerler.

Kutlamalar, Erzincan'dan Varto'ya (Gımgım), Erzurum'dan Gümüşhane'ye (Şiran), Sivas'tan Bingöl'e (Çewlig) kadar geniş bir coğrafyada yaygın olan eski bir Dersim geleneğidir. Bazı Dersimlilere göre, Gağan'ın kökeni Zerdüşt'e kadar dayanmaktadır. Kutlamalar Aralık ayında başlar ve bazen ocak ayının ilk haftalarına kadar devam edebilir. Vadilerden köylere kadar uzanan kutlamalar, dayanışma fikri üzerine kurulmuştur ve Dersimliler için yeni yılın başlangıcı olarak kabul edilir.

Son üç gün boyunca oruç tutulur. Bu üç günlük oruç, çetin geçecek üç kış ayının habercisidir. Küskünlükler sona erer, evlilik nedeniyle baba evini terk etmiş olan kadınlara hediyeler götürülür. Ayrıca bu günlerde ev hayvanlarına iyi davranılır ve "hedik" adı verilen kaynatılmış buğday verilir.

Kutlamaların en yoğun olduğu günler Aralık ayının 21-24'ü arasıdır. Bunun nedeni, 21 Aralık gecesinin en uzun gece ve çetin kış günlerine adım atılan zaman olmasıdır. Bu dönemde, bir yılın getirdiği yorgunluk, Gağan ile birlikte geride bırakılır ve yaşam mücadelesine yeni umutlarla devam edilir.

Kutlamalar sırasında çeşitli oyunlar oynanır. Bunlardan bazıları; Xalkek (Kambucuk), Xalo Gağan (Gağan Dede), Xalo Gağan u Veyvike (Xalo Gagan ve Gelini). En çok oynanan oyunun 24 Aralık akşamı oynandığı belirtilen Xalxekin olduğu söylenmektedir.

Oyun katılımcılarından biri yaşlı adam kılığına giren "Xal," kadın elbiseleri giydirilmiş gençlerden biri olan eşi "Fadike" ve onları koruyan "yüzünü sobanın külü, isi ile siyaha boyamış Arap" şeklinde tanımlanan kişidir. Tanınmamak için özenle giysi ve kostümlerle kamufle olurlar ve türküler eşliğinde evleri dolaşıp yiyecek toplarlar.

Akşam olduğunda köyün en fakir ailesinin evinde toplanan yiyecekler pişirilir ve herkese dağıtılır, kalan yiyecekler ihtiyacı olanlara bırakılır.

@welgmedya.com