WELG | NİJMEGEN – Şair ve ressam Nuri Can için Hollanda’nın Nijmegen kentindeki Cemevi’nde yürütülen Hakk’a uğurlama erkânı, Alevi yol ve erkânına aykırı olduğu gerekçesiyle sert tepki çekti. Yol hizmetlisi Nadir Sayın, erkânda meydanda rızalık yerine “helallik” istendiğini, İslami cenaze duaları ile “Hazretler” söyleminin öne çıkarıldığını belirterek, “Avrupa’nın ortasında bir Cemevi’nde asimilasyonun geldiği boyut budur” dedi.

Kültür ve sanat dünyasında şiirleri ve resimleriyle tanınan Nuri Can’ın Hakk’a uğurlanması sırasında yürütülen erkân, Alevi toplumu içinde yeni bir tartışmanın kapısını açtı.

Nadir Sayın, Nijmegen Cemevi’ndeki uygulamanın Nuri Can’ın yaşamına, inanç anlayışına ve Kızılbaş Alevi yolunun temel esaslarına bütünüyle aykırı olduğunu savundu.

Sayın, erkanı yürüten kişiyi “dede görünümü altında imamlık yapmakla”, Cemevi yönetimini ise bu uygulamaya ortam sağlamakla eleştirdi.

Meydanda Rızalık Yerine “Helallik” İstendi

Tepkinin merkezinde, Hakk’a uğurlama erkânında “meydanda rızalık” yerine İslami cenaze törenlerindeki biçimiyle “helallik” istenmesi bulunuyor.

Sayın, Alevi yolunda Hakk’a yürüyen bir can için cemal cemale gelinerek meydanda rızalık istendiğini, korkuya, günaha, cennet ve cehennem anlayışına dayanan bir cenaze dili kullanılmadığını vurguladı.

Nijmegen’deki erkânda ise İslami dualara, Hz. Muhammed ve çeşitli dinî şahsiyetlere yapılan göndermelere ağırlık verildiğini ileri süren Sayın, şu soruyu yöneltti:

“Ehil bir pir veya dede Hakk’a uğurlama erkânında halktan helallik değil, rızalık ister. Hazretlere yöneltilen dualar ve yalvarışlar Cemevi’nde değil, camide olur. Burası Cemevi mi, cami mi?”

“Devr-i Daim Denilip Cennet ve Cehennem Dili Kullanılamaz”

Sayın, erkanda bir taraftan “devr-i daim” denilirken diğer taraftan cennet, cehennem ve İslami cenaze anlayışını çağrıştıran ifadeler kullanılmasını açık bir çelişki olarak değerlendirdi.

Kızılbaş Alevi inancındaki devriye anlayışının, insanın ölümle yok olmadığı; doğaya, toprağa ve varlığın döngüsüne karıştığı düşüncesine dayandığını belirten Sayın, bu anlayışın Sünni İslam’daki cennet-cehennem merkezli ölüm anlatısıyla aynılaştırılamayacağını söyledi.

Sayın’ın açıklamasında şu ifadeler yer aldı:

“Bizim yolumuzun erkânında kulluk, yalvarıp yakarma, cennet ve cehennem korkusu yoktur. Yarenler, erenler, bilgeler, yol uğruna bedel ödeyen pirler ve âşıklar vardır. Toprak, hava, su, ateş, yeryüzü ve ışık vardır.”

“Bu Sadece Bir Erkan Hatası Değil, Asimilasyondur”

Yaşananları basit bir uygulama veya üslup farklılığı olarak görmeyen Sayın, Cemevlerinde İslami cenaze ritüellerinin uygulanmasının Aleviliği camiye ve imamlık kurumuna benzeten sistematik asimilasyonun sonucu olduğunu savundu.

Alevi inancının kendine özgü kavramları, ritüelleri ve ölüm anlayışı bulunduğunu vurgulayan Sayın, “helallik”, “kul”, “cennet”, “cehennem” ve imam merkezli uygulamaların Cemevlerine taşınmasının Yol’un belleğini silikleştirdiğini belirtti.

Sayın, “İslami usulleri uygulamak isteyen camide imamlık yapar. Dedelik unvanını kullanarak Cemevi’nde imamlık yapılamaz. Alevi toplumunun tarihsel inancı, Sünni cenaze ritüellerinin kötü bir taklidine indirgenemez” değerlendirmesinde bulundu.

Erkanı Terk Ettiler

Sayın, kendisiyle birlikte Bektaş Tosun’un da uygulamaya tepki gösterdiğini ve erkân başladıktan birkaç dakika sonra Cemevi’ni terk ettiklerini açıkladı.

Nuri Can’ın ailesinin yaşadığı acıya ve orada bulunan canlara saygısızlık etmemek için tören sırasında açık bir tartışmaya girmediklerini belirten Sayın, erkânın tamamlanmasının ardından yeniden içeri girdiklerini söyledi.

Aile üyeleriyle acılarını paylaştıklarını kaydeden Sayın, “Devr-i daim olsun; sevgisi ve ışığı gönül mekânlarında daim kalsın” dileklerini ilettikten sonra Cemevi’nden ayrıldıklarını ifade etti.

Nuri Can’ın Yaşamına da Saygısızlık

"Şair ve ressam Nuri Can" ardında çok sayıda şiir kitabı ve yüzlerce resim bıraktı.

Sayın, Nuri Can’ın insanlığı, dostluğu, sohbetleri ve yaşam biçimiyle Alevi yolunun “kâmil insan” anlayışını temsil ettiğini belirterek, onun Hakk’a uğurlama erkânının yaşamı boyunca savunduğu değerlerle uyumlu yürütülmesi gerektiğini söyledi.

Uygulamanın yalnızca Yol’a değil, Nuri Can’ın hatırasına da ağır bir saygısızlık olduğunu savunan Sayın, “Bir insanın yaşamı boyunca savunduğu inanç anlayışını, Hakk’a yürüdüğünde ona yabancı bir ritüelle örtemezsiniz” dedi.

Cemevi Yönetimleri Neden Sessiz?

Nijmegen Alevi Derneği, kendi internet sitesinde temel amacını “kadim Alevi kültürünü korumak” ve Alevi kimliğini güvence altına almak olarak açıklıyor. Dernek ayrıca her türlü köktenciliği reddettiğini, yenilenmeye ve ilerlemeye önem verdiğini belirtiyor.

Ancak Nadir Sayın, açıklanan bu amaçlarla Hakk’a uğurlama erkânındaki uygulamanın birbiriyle bağdaşmadığını savunarak Cemevi yönetimine, Hollanda’daki Alevi federasyonuna ve Avrupa Alevi çatı örgütlerine şu soruları yöneltti:

- Alevi erkânını bilmeyen veya uygulamayan kişiler neden “dede” sıfatıyla posta oturtuluyor?

- Meydanda rızalık yerine neden camilerdeki biçimiyle helallik isteniyor?

- Alevi yolunun devriye anlayışı neden cennet ve cehennem söylemine kurban ediliyor?

- Pirlik ve analık hizmeti için eğitim, yol bilgisi ve toplumsal denetim neden uygulanmıyor?

- Yol erkânını bilen pirler, analar ve dedeler neden kurumlarda belirleyici konumda bulunmuyor?

- Avrupa’da Alevi kimliğini koruma iddiasındaki kuruluşlar, Cemevlerinin camileştirilmesine neden sessiz kalıyor?

Cemevleri Caminin Taklidi Değildir

Alevilerin Avrupa’da onlarca yıllık mücadeleyle kurduğu Cemevleri, yalnızca birer bina veya cenaze hizmeti sunan merkezler değildir. Bu kurumlar, inancı yasaklanan, ibadethaneleri tanınmayan ve tarih boyunca asimilasyona uğrayan bir toplumun ortak belleğidir.

Cemevini caminin eksik bir kopyasına, dedeyi ise imamın taklidine dönüştüren her uygulama bu belleğe müdahaledir. Rızalık yerine helallik, devriye yerine cennet-cehennem, yol önderliği yerine kulluk dili yerleştirildiğinde geriye Aleviliğin adı kalır; özü ise adım adım silinir.

Nijmegen’de yaşandığı belirtilen olay bu nedenle yalnızca bir dedenin nasıl dua ettiğiyle sınırlı değildir. Tartışmanın temelinde, Avrupa’daki Alevi kurumlarının kendi inancını koruyup koruyamadığı ve asimilasyonu bizzat kendi mekânlarında yeniden üretip üretmediği sorusu bulunuyor.

“Yol Durmuyor, Devr-i Daim Sürüyor”

Sayın, Alevi yolunun geçmişte donmuş bir inanç olmadığını; araştırarak, okuyarak, meydanlarda ve muhabbetlerde gelişerek çağla buluşması gerektiğini vurguladı.

Hakk’a uğurlama erkânının Yol’un diliyle ve esaslarıyla yürütülmesi için hazırlanan “Devr-i Daim” çalışmasını hatırlatan Sayın, Âşık Veysel’in şu dizelerine yer verdi:

“Aslıma karışıp toprak olunca,

Çiçek olur mezarımı süslerim.

Dağlar yeşil giyer, bulutlar ağlar,

Gökyüzünde dalgalanır seslerim.”

Nijmegen Cemevi yönetimi, erkânı yürüten kişi ve bağlı olduğu belirtilen üst kuruluşların eleştirilere ilişkin kamuoyuna yansıyan bir açıklaması bulunmuyor. Yanıt verilmesi halinde açıklamaları da yayımlanacaktır.

@welgmedya