WELG | İstanbul – Gazeteci Hrant Dink’in, kurucusu ve genel yayın yönetmeni olduğu Agos Gazetesi önünde 19 Ocak 2007’de uğradığı suikastla katledilmesinin üzerinden 19 yıl geçti. Aradan geçen yıllar boyunca cinayetin tetikçisi yargılandı; bazı isimler ceza aldı. Ancak kamu vicdanını asıl yaralayan gerçek değişmedi: Dink’in öldürülmesi bir “an” değil, göz göre göre örülen bir ihmal ve karartma zincirinin sonucuydu. Ve bu zincirin önemli halkaları hâlâ karanlıkta.

“Bir gazeteci değil, bir barış ihtimali hedef alındı”

Hrant Dink’in öldürülmesi sadece bir gazetecinin susturulması değildi. Türkiye’nin çokkültürlü gerçeğiyle yüzleşebilme ihtimali, Ermenilerle Türkler arasında kurulan köprü, birlikte yaşamın mümkün olabileceğine dair umut hedef alındı.

Bugün, 19 yıl sonra hala cevaplanmamış sorular ortada duruyor:
Kim, neyi biliyordu? Kim önlem almadı? Kim delilleri sakladı? Kim görmezden geldi?

Dink’in dili barıştı; hedef gösterilmeyle karşılık buldu

Dink, hayatı boyunca inkâr yerine yüzleşmeyi, nefret yerine empatiyi savundu. 1996’da Agos’u kurarak sadece bir gazete değil; Türkiye’nin bastırılmış hafızasına açılmış bir pencere yarattı.

Ama bu pencere, devletin ve milliyetçi çevrelerin baskısıyla sürekli daraltıldı. “Türklüğe hakaret” suçlamasıyla yargılanması, hedef haline getirilmesinin kurumsal altyapısını güçlendirdi.

Valilik görüşmesi: “Devlet biliyordu” tartışmasının merkezi

6 Şubat 2004’te Sabiha Gökçen’in Ermeni kökenli olabileceğine dair yazısı sonrası Genelkurmay’ın sert açıklamasıyla hedef olan Dink, daha sonra İstanbul Valiliği’ne çağrıldı.

Valilikte, dönemin Vali Yardımcısı Ergün Güngör’ün yanında bulunan iki MİT görevlisi tarafından uyarılması, cinayet dosyasının en kritik işaret fişeği oldu: Bu görüşme “devlet cinayetten haberdardı” iddiasının temel taşına dönüştü.

“Güvercinin tedirginliği” bir kehanet değil, bir gerçekti

Hrant Dink öldürülmeden önceki son yazısında, tehdit atmosferini şu sözlerle anlatmıştı:

“Evet kendimi bir güvercinin ruh tedirginliği içinde görebilirim…”

Bu cümle bugün sadece bir edebi anlatım değil; göz göre göre gelen cinayetin tanıklığı olarak okunuyor. Çünkü Dink’in tedirginliği “kişisel bir korku” değil; sistemli bir hedef göstermenin sonucuydu.

Ogün Samast fotoğrafı: Devlet refleksinin ifşası

Cinayeti işleyen Ogün Samast’ın yakalanmasının ardından emniyet içinde çekilen o fotoğraf -Türk bayrağı ve Atatürk posteri önünde poz verdirilmesi ve bazı görevlilerin övgüleri -Türkiye’nin en büyük adalet yaralarından birinin fotoğrafı oldu.

Bu kare, şunu ilan etti: Bu cinayet “münferit” değildi.
Bu cinayet, bazı odakların zihninde meşrulaştırılmış bir suçtu.

İstihbarat vardı, önlem yoktu: Cinayet önceden biliniyordu

Dosyaya yansıyan bilgiler, Dink’in öldürüleceğine dair bilginin Trabzon ve İstanbul emniyetine daha önceden ulaştığını gösterdi. Erhan Tuncel ve Coşkun İğci’nin beyanları, cinayet planının bilinmesine rağmen önlenmediğini ortaya koydu.

Bu noktada dava sadece “cinayet davası” olmaktan çıktı:
Bu, aynı zamanda bir görev suçu, bir ihmal, bir göz yumma ve bir kurumsal sorumluluk davasıydı.

Cezalar var ama adalet yok

Bazı isimler ceza aldı. Yasin Hayal ağırlaştırılmış müebbet aldı. Erhan Tuncel uzun süreli hapse mahkûm edildi. Ancak adaletin ruhunu asıl öldüren şey, süreçte rol oynayan kamu görevlilerinin önemli kısmının cezasızlıkla korunması oldu.

Dink cinayetini mümkün kılan atmosferi hazırlayan, bilgi saklayan, raporları gizleyen, önlem almayan birçok isim ya beraat etti ya da zamanaşımına sığınıldı.

Bu tablo yıllardır değişmiyor:
Türkiye’de siyasi cinayetlerde tetikçi bulunuyor ama zihniyet, organizasyon ve sorumluluk zinciri büyük ölçüde korunuyor.

Zamanaşımı kararları: Hukukun değil, unutmanın dili

Ogün Samast’ın tahliyesi, ardından açılan davaların zamanaşımıyla düşmesi ve son olarak Dink ailesinin itirazının reddedilmesi… Tüm bunlar, Dink davasını adalet arayışından koparıp bir “hukuki prosedüre” indirgemeye çalışan yaklaşımı güçlendirdi.

Oysa toplum bu davayı bir prosedür olarak görmüyor.
Bu dava Türkiye’nin yüzleşme kapasitesinin sınavı.

Dink’in mirası: Hakikat ve adalet çağrısı

Her yıl Agos’un önünde yükselen “Hepimiz Hrant’ız, Hepimiz Ermeniyiz” sloganı sadece bir dayanışma cümlesi değil; devletin ve toplumun yüzleşmeyi reddedişine karşı bir itirazdır.

19.Yılda da Dink, vurulduğu yerde anılacak. İstanbul’da 23,5 Hrant Dink Hafıza Mekanı önündeki anma saat 14.30’da başlayacak. Avrupa’nın birçok kentinde de anmalar yapılacak.

Ve bir kez daha görülecek:
Hrant Dink, öldürüldüğü gün susmadı.
Çünkü onun ardından kalan miras, hâlâ hakikati arayanların elinde yaşıyor.

@welgmedya.com