WELG | Taran – İran’daki protestoların derinleşmesi ve olası bir rejim değişikliğinin Türkiye başta olmak üzere komşu ülkeler üzerindeki etkileri uluslararası gündemde. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin (UNHCR) eski Azerbaycan Temsilcisi Guido Ambroso, İran’daki gelişmelerin bölgesel sonuçlarının ağır olabileceğini belirterek, “mülteciler için cömertlik zamanı” çağrısı yaptı.

“Rejim Artık Daha Zayıf Görülüyor”

Ambroso’ya göre, Tahran’daki İslam Cumhuriyeti yönetimi, Haziran 2025’te İsrail ve ABD hava saldırılarına karşı kendini savunmakta zorlandığını göstermesinin ardından daha zayıf algılanıyor. Bu durumun, ülke genelinde şiddetli baskıyla karşı karşıya olan protestocuları cesaretlendirdiği ifade ediliyor.

“Ekonomik Çöküş ve Siyasi Hayal Kırıklığı”

Son haftalarda İran’ın birçok kentine yayılan protestolarda can kayıpları, toplu tutuklamalar ve iletişim kesintileri rapor ediliyor. Gösteriler; yıllardır süren yüksek enflasyon, para birimindeki değer kaybı ve artan işsizlik nedeniyle yaşam standartlarının aşınmasının bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Ambroso, düşen alım gücünün, tarihsel olarak rejimi destekleyen kesimleri dahi etkilediğini vurguladı.

“Kentli Gençler ve Profesyoneller Öfkeli”

Ambroso, yüksek eğitimli ve küresel bağlantıları olan, ancak karar alma süreçlerinden dışlandığını hisseden geniş bir toplumsal kesimin varlığına dikkat çekti. Siyasi katılım, kültürel ifade ve sivil özgürlüklere yönelik kısıtlamaların, özellikle kentli gençler ve profesyoneller arasında öfkeyi körüklediğini söyledi.

“Baskı Protestoları Besledi, Şimdi Hız Kesti”

Krizin başlangıçta “kendi kendini besleyen” bir dinamik taşıdığını, sert baskının yeni gösterileri tetiklediğini belirten Ambroso, ancak devam eden baskı ve anlamlı bir dış desteğin yokluğu nedeniyle hareketin bir ölçüde hız kestiğini ifade etti. Buna karşın, rejimin yakın zamanda çökeceğini varsaymaya karşı da uyardı; İran’ın güçlü kurumsal geleneklerinin yetkililerin baskıya uzun süre dayanabilmesini sağlayabileceğini kaydetti.

“Türkiye ve Komşular İçin Derin Sonuçlar”

Ambroso, olası bir rejim değişikliğinin Türkiye, Azerbaycan, Irak ve Ermenistan başta olmak üzere Orta Asya ve Körfez’in bazı bölümleri için derin etkiler doğuracağını söyledi. Ticarette aksamalar ve artırılan güvenlik önlemleri rapor edilirken, bazı sınır kapılarının etkilendiği belirtiliyor.

“Türkiye’ye Girişlerde Sınırlı Artış”

Yetkililer, Türkiye’ye girişlerde sınırlı bir artış gözlendiğini; bu gruplar arasında İranlıların yanı sıra yabancı uyruklular ve diplomatik ailelerin de bulunduğunu aktarıyor. Ambroso, 2024’ün sonlarında Beşşar Esad rejiminin düşmesinin ardından milyonlarca Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapan Türkiye’nin sınırlarını açık tutmasını olumlu bir örnek olarak değerlendirdi.

“Yeni Bir Yerinden Edilme Dalgası Riski”

Daha sert bir tırmanışın geniş çaplı yerinden edilmeyi tetikleyebileceği uyarısında bulunan Ambroso, etnik ve dilsel bağlar nedeniyle Irak’ın Kürt bölgesi, Tacikistan ve Afganistan’ın da etkilenebileceğini söyledi. Öte yandan, BM ve insani yardım kuruluşları, fon kesintileri nedeniyle müdahale kapasitelerinin sınırlı olduğuna dikkat çekiyor.

“İran’ın Geleceği İçin İki Senaryo”

Ambroso, İran için iki olası senaryo çizdi:

. Birinci senaryo: Yetkililer, baskı ve sınırlı tavizlerle huzursuzluğu kontrol altına alıyor; ancak hem içeride hem dışarıda zayıflamış bir yönetim ortaya çıkıyor.

. İkinci ve daha az olası senaryo: Bölgesel jeopolitiği değiştirecek, Rusya ve Çin ile ilişkileri karmaşıklaştıracak daha açık bir siyasi geçiş.

“Sınırlar Açık Tutulmalı”

Ambroso, baskı ya da çatışmanın derinleşmesi halinde ülkelerin sınırlarını açık tutması ve zulümden kaçanlara koruma sağlaması gerektiğini vurguladı. İran’ın Nisan 1991’de bir milyondan fazla Iraklı-Kürt mülteciye sınırlarını açtığını ve hâlen 700 binden fazla Afgan mülteciye ev sahipliği yaptığını hatırlattı.

“Şimdi İranlılara karşı cömertlik gösterme zamanıdır” diyen Ambroso, çoğu İranlı mültecinin özgürlük ve demokrasiye belirli bir dönüş sağlandığında ülkelerine geri döneceğine inandığını söyledi.

@welgmedya.com