WELG | Khal Gağan Aralık ayının üçüncü haftasında başlayip yer yer Ocak ayının ilk haftasına kadar süren 15 gûne yayilmis çok eski bir gelenektir.

Arzu edenler Aralık, ayının 21 ile 24’üne kadar üç günlük oruç tutarlar, Üç günlük orucun anlamlarından biri de çetin geçecek olan kış aylarının ( üç ay) haber verilmesidir.

Yol taşıyıcılarının(mürsit,pir,rehber’lerin veya Ehil kisilerin)oldugu yerlerde persembe aksamı meydan açılarak Cemler birlenirdi.kış ayları içerisinde yardımlaşmanın önemi bir kere daha dile getirilirdi.

Gağan`da öncelikle Aile içerisinde, sonra komsular içerisinde varsa kırgınlıklar mutlak suretle giderilerek toplumsal uzlaşı barış saglanırdı,yeni yıla bütün nefsi kirlerden arınarak hoşgörü,sevgi,barış içerisinde girilmesi hedeflenirdi.

Hakka yürümüş olan canların aşkına lokma(Niyaz)’ pisirilip dağıtılarak unutulmadıkları vurgulanırdı.

o yıl gelin olup evden çıkmış olan kızlar (zeyi)ziyaret edilerek çesitli hediyeler verilerek Şükran dilekleri iletilirdi.

Özel buğdaydan hazırlanmış edik (dâni) pişirilir.

Dâni; bir kısmı yenir birazı lokma olarak çocuklara dağıtılır, bir kısmı ise ipliğe geçirilerek hayvanların bulunduğu ağılın direklerine asılırdı, bolluk ve bereket getirmesi dilenirdi.

Bu özel günün en önemli simgelerinden biri ise köylerde oynanan Khal Fatık adlı oyun (ihtiyar Adam ve eşi) eşliğinde sergilenen oyun ile toplanan lokmalardı. Toplu bir şekilde, köydeki hemen hemen bütûn evlerin kapısına gidilerek; “Gağanê Sıma Bımbarek Bo” (Gağanınız kutlu olsun) diye selamlar ve şarkılar eşliğinde (khal-fatik) denilen oyun oynarlar ve lokma toplarlardı,bu oyunda 3 kişi bas rol alırdı ,biri ihtiyar(khal),biri ihtiyarin esi (fatike)ve birde Arap denilen yüzünü soba kurumu (is)ile boyamış olan kişi tarafindan canlandırılan eylenceli bir oyun sergilenirdi.

Toplanan lokmalar ile köyde bir evde Zerfet adı verilen(un,yağ ve sarmısaklı ayrandan oluşan) yemek pişirilip bir arada hep birlikte yenirdi, geri kalan yiyecekler yoksul ailelere eşit şekilde paylaştırılırdı.

Buda ; Alevi inancındaki Hakkca yasamı,insanca bölüşmeyi,Rıza şehri içerisinde yasamı simgelerdi.

Eski bir Dersim kızılbaş Alevi geleneği olan Khal Gağan Yoksul olan ailelere katkı sunarak geçimlerini kolaylaştırmak, çocukları mutlu etmek öncelikler arasındaydı.

Eski yılı neşeli bir şekilde uğurlayıp yeni yıla güzel bir başlangıç yapmak amacını taşırdı.

Gaxanê Sıma Bımbarek Bo..!!

Gağanınız(Yeni Yılınız) Kutlu Olsun..!!

Ask ile -PirBela (Haydar Buga)

@welgmedya.com