WELG | Afganistan – Afganistan’da iktidardaki Taliban yönetimi, yürürlüğe koymaya hazırlandığı yeni ceza kanunuyla köleliği açık biçimde geri getirirken, kız çocuklarının eğitim hakkını tamamen yasaklıyor. Yeni düzenleme, ceza hukukunun din, mezhep, cinsiyet ve toplumsal statü temelinde uygulanacağını ortaya koyarken, ülkenin fiilen sınıflara bölündüğünü gözler önüne seriyor.

“Kölelik Ceza Hukukuna Yazıldı”
Taliban tarafından açıklanan yeni ceza usulleri, özellikle kölelik maddeleri nedeniyle büyük tepki çekti. Ceza kanununda “efendi” ve “köle” kavramları açık biçimde yer alıyor. Metinde, kölelerin cezalandırılmasının doğrudan efendilerinin yetkisinde olduğu belirtiliyor. Böylece kölelik, fiili bir uygulamanın ötesine geçerek hukuki güvence altına alınmış bir statüye dönüştürülüyor.

“Toplum Dört Sınıfa Ayrıldı”
Yeni ceza kanunu Afgan toplumunu dört sınıfa ayırıyor: din alimleri, seçkinler, orta sınıf ve alt sınıf. Yasaya göre suçun niteliğinden çok, failin toplumsal konumu belirleyici oluyor. Din alimleri için yalnızca uyarı öngörülürken, seçkinler mahkemeye çağrı ve uyarıyla cezalandırılıyor. Orta sınıf için hapis cezası uygulanırken, alt sınıfa mensup kişiler için hapisle birlikte bedensel cezalar devreye giriyor. Bu düzenleme, hukuk önünde eşitlik ilkesinin tamamen ortadan kaldırıldığını ortaya koyuyor.

“Muhaliflere Ölüm Cezası”
Ceza kanunu, Taliban mahkemelerine muhalifleri ve eleştirmenleri ölüm cezasına çarptırma yetkisi tanıyor. “İsyancı” olarak tanımlanan kişilerin kamuya zarar verdiği ve bu zararın ancak öldürülerek ortadan kaldırılabileceği savunuluyor. Ayrıca muhalifleri yetkililere bildirmeyenler için de hapis cezası öngörülüyor. Böylece tüm yurttaşlar fiilen zorunlu muhbirliğe tabi tutuluyor.

“Vatandaşlara Cezalandırma Yetkisi”
Yeni düzenlemenin en dikkat çekici başlıklarından biri de vatandaşlara doğrudan ceza verme hakkı tanınması oldu. Taliban, bir kişinin “günah” işlendiğine tanık olması halinde, ilgili kişiyi bizzat cezalandırmasına izin veriyor. Hukukçular, bu maddenin keyfi şiddeti, linç girişimlerini ve toplumsal hesaplaşmaları yaygınlaştıracağı uyarısında bulunuyor.

“Dans Yasak, Şiddet Serbest”
Taliban yönetimi, ülkede dans etmeyi ve dans edenleri izlemeyi yasakladı. “Ahlaksızlık yerleri”nin yıkılması hükme bağlanırken, bu yerlerin ne olduğuna dair herhangi bir tanım yapılmıyor. Kemik kırığına ya da derinin yırtılmasına yol açmayan şiddet serbest bırakılırken, çocuklara yönelik şiddet ve istismar fiilen cezasız kalıyor. Yeni yasaya göre bir baba, 10 yaşındaki oğlunu namazı ihmal ettiği gerekçesiyle cezalandırabiliyor. Akrabalık bağı olmayan kadın ve erkeğin bir arada bulunması da suç olarak kabul ediliyor.

“Mezhebini Terk Eden Hapse”
Taliban yalnızca Hanefi mezhebini esas alıyor. Mezhebini terk edenler “kafir” olarak tanımlanıyor ve bu kişilerin hapis cezasıyla karşı karşıya kalacağı belirtiliyor. Böylece mezhep özgürlüğü de tamamen ortadan kaldırılıyor.

Uluslararası insan hakları örgütleri ve hukukçular, yeni ceza kanununun temel insan haklarını, adil yargılanma ilkesini ve evrensel hukuk normlarını açıkça ihlal ettiğini vurguluyor. Ancak Taliban, 2021 yılında ABD’nin Afganistan’dan çekilmesinin ardından ele geçirdiği ülkede, baskı ve şiddeti kurumsallaştıran bu tür düzenlemeleri hayata geçirmeyi sürdürüyor.

@welgmedya.com