Kürtçe ıslık çaldığı için gözaltına alınıp hakarete uğrayan, suçlanıp şiddet gören ve yaşamı boyunca Kürt ulusunun siyasi ve idari bağımsızlığını, hak eşitliği ve özgürlük mücadelesini, kültürünü ödünsüz bir kararlılıkla savunan Musa Anter (Ape Musa)’nın yaşamını yitirmesinin üzerinden 34 yıl geçti. Anısına saygıyla...

Hem bu anıya saygının gereği, hem de ülkede bu gün yaşanan sürecin özü itibarı ile nasıl anlaşılması gerektiğine dair okura önemli ve dikkat çekici ipuçları vereceği için, bu "Kürtçe Islık" davasını bir kez daha anımsatmak istiyorum.  

Ape Musa, 1943 yılında İstanbul Dicle Talebe Yurdu'nda müdürlük yapmaktadır. Bir gün yolda yürürken çaldığı "ıslık" dikkat çekmiş olmalı ki, yaka paça dönemin birinci şube karakoluna götürülür. İçeri girdikten sonra da karakol komiseri ve polislerce tekme tokat dövülüp ağır hakaretlerle karşılaşır. Neye uğradığını şaşıran Ape Musa, bu yaşadıklarının sebebini sorunca da, Karakol Komiseri küfürler eşliğinde "Ulan hain oğlu hain. Kusurunu bilmiyor musun?” der. Musa Anter bu soruya “Hayır bilmiyorum” yanıtını verir. Bunun üzerine Komiser, “Radyonuz yok mudur?” diye sorar. Ape Musa: “Var” der. Komiser, "Peki pikabınız?” diye devam edince yine “var” yanıtını alır.

Bu yanıtlarla daha çok hiddetlenen komiser, "Peki it oğlu it, bu kadar güzel Türkçe plak varken ne bok yemeye yurtta Kürtçe ıslık çalıyorsunuz?" diye bağırıp çağırır ve Musa Anter'i mahkemeye sevkeder.

Mahkemede de Hâkim "Kürtçe" diye bir dil olmadığını, çok az kelimeden oluşan ses bütününe “Dil” denilemeyeceğini öne sürünce Musa Anter kendilerine tarihe geçen bir yanıt verir. Ve der ki: "Hâkim bey, çocukken köyde kümesin yanına uzanır tavukları dinlerdim. Onlar bile yirmiden fazla ses çıkarırdı. Ayıp yahu, bizim tavuk kadar da beynimiz yok mu?"

Ape Musa 1920 yılında Nusaybin'in Zivingê Köyünde (değiştirilen yeni adı Eskimağara) doğdu. 20 Eylül 1992 yılında, faili meçhul denen, aslında herkesçe bilinen, sadece devlet yetkililerinin bilmedikleri, görmedikleri, soruşturmadıkları bir cinayete; yine yetkililerce özenle gizlenen tetikçi katil/ler tarafından öldürüldü.

Ape Musa, Kürt kimliği, kültürü, tarihi açısından son derece önemli bir yere sahip yazar, şair, gazeteci ve aktivistti. Yaşamı boyunca “Hatıralarım”, “Birina Reş (Kara Yara)”, “Kımıl”, Çınara Mın (Benim Çınarım)” ve “Vakayiname” isimleriyle eserler üretti. Anılarını, Kürdistan illerinde yaşanan sosyo ekonomik zor şartları, fakirliği, sömürüyü, adaletsizliği, siyasi baskıları, hukuksuzlukla geçen süreçleri, Kürt halkının tarihi, kültürel kimliği, dili, toplumsal hakları, eşit yurttaşlık ve adalet mücadelesini, kendine özgü bilgelik ve alaycı bir dille kaleme aldı.

Ape Musa’nın “Kürtçe Islık” davasında hâkimin "Kürtçe" diye bir dil olmadığını söylemesi, yakın geçmişte başka benzer duruşmaları da anımsatıyor. 2010 yılındaki bir duruşmada, savunma ve ifadelerini Kürtçe yapmak istediklerini beyan eden sanık sandalyesindeki kişilere ve 2020 yılında gerçekleşen bir başka duruşmada da kimlik tespitinin Kürtçe yapılmasını talep eden iki kişinin talepleri, hâkim tarafından "anlaşılmayan bir dil" ve "bilinmeyen bir dil" gerekçesiyle reddedildi.

Türkçe dışında başka bir dilde konuşmanın yasaklandığı, Kürtçe ıslık çalmanın suç olduğu, hatta Kürtçe diye bir dil olmadığının iddia edildiği mahkeme heyetlerinin olduğu, bir halkın iradesinin tümüyle yok sayıldığı bir zihniyetçe yönetilen bir ülkede, toplumsal barıştan nasıl, ne şekilde söz edilebileceğini en ince ayrıntısına kadar da düşünmek zorundayız.

Erdal YILDIRIM

20 Eylül 2026