Geçmişten günümüze cem evlerinin dokusu, amacı ve varlık sebebi ile toplumdaki yerini irdeleyelim mi? Cem, kelime kökü itibarıyla Farsça olup "yanımda", "yan yana", "birlikte", "beraber", "toplanma", "bir arada bulunma" gibi anlamları içeren Mezopotamya ve Ortadoğu kökenli bir birlik çağrışımıdır.

İnsanların bir arada olmaları için illaki bir mekana ihtiyaç vardır; ancak bu ihtiyaç ibadet mantığını değil, sorunsalı çözme, dayanışma, hasbihal etme mantığını ön plana çıkarır. 1950'ler öncesinde hiçbir yerleşim yerinde özel dekorasyonlu bir ibadet mantığına dayalı ev inşası yoktu ve zaten böyle bir lükse gerek de yoktu.

Çünkü her yer cem alanıdır. (Devletlerin baskısı ve zulmü olduğu için) kapalı mekanlara yönelmeler sonucunda özel cemevleri oluşturuldu. 1960'lara kadar köy odaları, kişilerin kendi evlerindeki müstakil odalardı; sırf tüm canların bir araya gelip sohbet etme, varsa kişiler veya aileler arasındaki sorunları Alevi hukuku çerçevesinde çözüme kavuşturma yerleriydi.

1960 ve sonrasındaki askeri cuntalar ve bu cunta rejimlerinin baskıları ile birlikte köylerden kırsallardan önce yakın il ve ilçelere, daha sonra ise asimilasyon ve parçalama seferberliği baş gösterdi. Asimilasyon politikaları ile aileleri ve hısımları birbirinden koparma amacı güdülerek, dört bir köşe şehir ve metropollere göçler neticesinde birbirinden kopanların ya da bir şekilde aynı şehirlerde buluşanların, şehir yaşamına müsait özel (kooperatif, dernek, cemevi, lokal vari) oturum alanları inşa etmeleriyle, aynı felsefenin ve inancın insanları dayanışma ve sorunların çözümü ile birlikte geçmişteki yaşanmışlıkların devamını sürdürme anlayışı ile hareket ettiler. Önce kendi çaba ve ekonomileri, bilahare yardım alma ve son çeyrekte de dernek, federasyon, konfederasyon ve yeni asimile merkezi olarak Diyanet İşleri Başkanlığı'na bağlı "Alevi Daire Başkanlığı" gibi absürd kurumlar vasıtası ile asıl amaç ve gayesinden çıkarılıp sadece, hangi kurum himayesinde ise ona hizmet etme mantalitesi ile oluşturulan asimilasyon merkezleri konumuna dönüştüler.

Peki, cem evinin asli görevi ile mevcut zamanımızda yaptıkları birbiri ile örtüşüyor mu? Cem evlerinde görev alan dede ve babalar, oraya gelen canlara neler öğretiyorlar (Diyanet'e bağlı başkanlığın yaptığını konuşmaya gerek yok)? Küskünlerin barıştırılması, sebep-sonuç ilişkisi, DAR'a çekme var mı? Bilim, ilim, kurs, yorum, belagat, hitabet, anlatım ve gerçeklikler konuşuluyor mu?

Usta malı denilen deyişlerimiz gençlere anlam ve içerikleri, mitolojik kahramanlıklar, kulaktan duyma hikayeler dışında Osmanlı Alevi katliamları, Şii Şah İsmail'in katliamları, dinlerin ve ırkların devletlerin kendinden olmayan ırk ve inançlara yönelik baskı, sürgün ve katliamları anlatılıyor mu? Bu deyişlerin anlam ve içeriğine bu kerteden yaklaşım ve dik duruşlar anlatılıyor mu?

Alevilerin Osmanlı katili Yavuz Selim, İdris-i Bitlisi, günümüz tüccarları Yavuzların verdiği zulümler, Sivas, Çorum, Maraş, Şengal katliamları konuşulup dersler, öğretiler alınıyor mu?

Yoksa naçizane benim tabirimle (düğün salonlarında veya ulu devletli erkanlarına görsel şölen ziyafeti verilen türkü bar, türküleri) türkü olarak bağlama çalma şelpe vurma ve güzel melodi eşliğinde, bilmediğimiz dilde müzik ya da Avesta, Kuran, İncil okumuşluk gibi okutulup ezber mi yaptırılıyor?

Bugün kaç cemevinde, kaç dede, kaç dernek başkanı gelip de iki saatlik cem erkânı, semah ve deyişler dışında saatlerce ve hatta cem dışında gençlerle oturup sorgu sual ediyor? Gençlerin sorularının altından kalkmak için kendilerini ne kadar mecbur hissediyor ve bu bilinçle görevlerini ifa ediyorlar?

İstisnalar kaideyi bozmaz ama genel geçer tabirle ülkemde, şehrimde, kendimde dahil olmak üzere hiç kimse ciddi bir asimilasyonun kucağında (Diyanet İşleri Başkanlığı) olduğumuz bilinci ile hareket etmiyor. Önümüze gelen herkesi cemevlerinde post'a oturtup hırlısına, hırsızına, sahtekarlığına, maşalığına bakmadan, sorgulamadan hemen çözülüp cemevlerinin elektrik, su, kira, yardım veya dede maaşlarını talep edenlere (Pir Sultan’ın itleri misal) ikram edilenlere balıklama dalıyoruz.

O halde; neden bu sorulara üstün körü bakıyoruz? Neden gençlerimizi aydınlatmıyoruz, bilinçlendirmiyoruz da, tarihin karanlığında (Dedelerimizi babalarımızı suçlar gibi, biz onlardan öyle gördük) deyimleri ile günü kurtarmaya uğraşıyoruz?

Önümüzde Yavuz Selim’den, İdris-i Bitlisi’den daha tehlikeli bir kurumsal devletle iç içe çalışan başkanlar, dedeler, babalar, postta (kendisinin malıymış gibi) mürşidim diye caka atanlar türemiş ve yolumuzu ilimle değil hurafe ile, bilimle değil mitolojilerle, evrensel değil kafatasçılıkla doldurmaya özen gösterenlere karşı durmuyor, gençlerimiz olan geleceğimizi kör karanlığa itiyoruz!

Çağrı yapıyorum: Canlar, dedeler, babalar, başkanlar, postnişinler; çağrım sizedir. Gelin cemevlerini ilim, bilim yuvası, sorgulama, eğitim ve yolumuzun gereği haline getirmek için el birliği yapalım, karanlıkları aydınlatalım, hurafelerden arındıralım. Cemevleri birilerinin dediği gibi cümbüş evi olmasın, ilim yuvası, eğitim yuvası olsun. Aydınlık nesil ve aydınlık gelecek olsun. Var mısınız?

İlim, karanlığı, bilim hurafeyi yok eder.

Aşk ile, Kemal Atalar Şanlıurfa/Kısas