Aleviler Türkiye Siyasetinde Belirleyici mi Olmak İstiyor, Destekçi mi?

Türkiye’de son dönemde CHP üzerinden yürüyen tartışmalar, yalnızca bir parti içi liderlik meselesi olarak okunamaz. Kemal Kılıçdaroğlu, Özgür Özel, kurultay iradesi, yargı kararları ve muhalefetin geleceği etrafında gelişen bu süreç, Alevi toplumunun siyasal temsiliyet sorununu da yeniden görünür kılmıştır.

Asıl soru. Aleviler Türkiye siyasetinde yalnızca destek veren bir toplumsal taban mı olmak istiyor, yoksa kendi tarihsel birikimi, Yol öğretisi, rıza kültürü ve örgütlenme ahlakı üzerinden belirleyici bir siyasal özne mi olmak istiyor?

Bu soru önemlidir. Zira Alevi toplumu tarihsel olarak yalnızca mağduriyetler, dışlanmalar ve eşit yurttaşlık talepleri üzerinden tanımlanamaz. Alevilik aynı zamanda güçlü bir toplumsal örgütlenme hafızasına, yatay ilişki biçimlerine, comünal yaşam deneyimine, rızaya dayalı meşruiyet anlayışına ve etik sorumluluk fikrine sahiptir. Bu yönüyle Alevilik, yalnızca inançsal bir kimlik değil; aynı zamanda siyasal ve toplumsal yaşama dair güçlü bir ahlaki referans alanıdır.

Bugün tartışılması gereken mesele, Alevilerin CHP’ye nasıl baktığı kadar, CHP’nin Alevileri nasıl gördüğüdür. CHP Alevilerin doğal siyasal alanı mıdır? Yoksa Aleviler, tarihsel olarak kendilerini daha güvende hissettikleri bir siyasal zemine eleştirel mesafe koymadan mı yaklaşmaktadır? Bu soruların cevabı yalnızca Kemal Kılıçdaroğlu’nun Alevi kimliği üzerinden verilemez. Aynı şekilde Özgür Özel’i CHP’nin tüm siyasal anlamı gibi görmek de eksik bir değerlendirmedir.

Alevi toplumunu bir liderin kimliği üzerinden tanımlamak, Aleviliğin özgün, çoğulcu ve rızaya dayalı siyasal aklını daraltır. Bir siyasal lider Alevi olabilir; ancak bu durum o liderin bütün Alevi toplumunun iradesini temsil ettiği anlamına gelmez. Aynı şekilde Alevi örgütlerinin bir lidere destek ya da tepki açıklaması yapması da kendi başına toplumsal rızayı temsil etmez. Burada asıl ölçü, açıklamaların Yol’un ilkeleriyle, demokratik meşruiyetle, eşit yurttaşlık anlayışıyla ve toplumsal tutarlılıkla uyumlu olup olmadığıdır.

Aleviliğin en güçlü yanı, hiyerarşik tahakkümden çok yatay örgütlenme kültürüne dayanmasıdır. Rıza olmadan meşruiyet olmaz. Yol, yalnızca inançsal bir ritüel düzeni değildir; aynı zamanda insanın insana karşı sorumluluğunu, toplumsal adaleti, paylaşımı, eşitliği ve ahlaki tutarlılığı esas alan bir yaşam bilgisidir. Bu nedenle Alevi örgütleri siyasal süreçlere müdahil olurken yalnızca “kimi destekliyoruz?” sorusuna değil, “neyi, hangi ilkeye göre, hangi toplumsal yarar adına savunuyoruz?” sorusuna cevap vermelidir.

Burada önemli bir paradoks vardır. Alevi inanç önderleri ve örgütleri Kılıçdaroğlu’na destek verirken ya da onu eleştirirken, bunu hangi siyasal ve etik zeminde yapmaktadır? Kılıçdaroğlu CHP liderliğine Alevilerden rızalık alarak mı gelmiştir? Hayır. O, CHP’nin kurumsal mekanizmaları içinde lider olmuştur. O halde Alevi toplumu, bir siyasal partinin iç liderlik krizini kendi inançsal kimliği üzerinden sahiplenmek zorunda değildir. Sahiplenilecek şey kişi değil; demokrasi, hukuk, kurultay iradesi, eşit yurttaşlık ve siyasal ahlaktır.

Alevilerin Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu ilkeleri içinde eşit yurttaşlık hakkına sahip olması tarihsel ve hukuki bir gerçekliktir. Uygulamada sorunlar, dışlanmalar ve ayrımcılıklar yaşanmış olması bu hakkı ortadan kaldırmaz. Tam tersine, Alevi siyasal duruşunun merkezinde bu eşit yurttaşlık hakkının daha güçlü, daha çağdaş ve daha demokratik biçimde savunulması yer almalıdır.

Bu nedenle CHP meselesi, Aleviler açısından yalnızca bir parti tercihi değildir. Mesele, Alevilerin siyasal alanı nasıl kuracağıdır. Aleviler sadece muhalif olmakla mı yetinecek? Yoksa kendi öğretisinin rıza, eşitlik, adalet, liyakat, paylaşım ve insan merkezli hakikat anlayışını çağdaş siyasal organizasyonlara taşıyacak mı?

Aleviler siyasal organizasyonlara ideolojik bir yaklaşım sergiliyorsa, bunun adı açıkça konulmalıdır. Bu yaklaşım laiklik, eşit yurttaşlık, sosyal adalet, insan hakları, emek, çoğulculuk ve demokratik hukuk devleti ekseninde tarif edilmelidir. Eğer böyle bir ideolojik çerçeve yoksa, siyasal tavır yalnızca dönemsel kırgınlıklara, kişisel sadakatlere ya da parti içi dengelere sıkışır. Bu da Alevi toplumunu özne olmaktan çıkarır, başkalarının siyasal hesaplarında destekçi bir kimliğe indirger.

Ancak burada önemli bir başka mesele daha vardır. Alevilerin siyasal alanı, dışarıdan tanımlanan “makul sınırlar” içerisinde, belirli kişiler ve liderler üzerinden kurulamaz. Alevi toplumunu yalnızca belirli siyasal figürlerle özdeşleştirmek; Aleviliğin çoğulcu yapısını, tarihsel örgütlenme hafızasını ve kendi özgün siyasal aklını daraltır.

Türkiye siyasetinde zaman zaman Alevi toplumuna yönelik olarak, sınırları önceden çizilmiş ve sistem açısından “yönetilebilir” görülen bir temsil anlayışı üretilmektedir. Bu yaklaşım, Alevileri özneleşen bir toplumsal irade olmaktan çıkarıp; belirli siyasal alanlara sıkıştırılmış kontrollü bir destek kitlesine dönüştürme riski taşımaktadır.

Oysa Aleviler için siyasal ilişki yalnızca pragmatik parti yakınlığı üzerinden kurulamaz. Yol’un öğretisi; adalet, rıza, eşitlik, vicdan, paylaşım ve ahlaki sorumluluk temelinde şekillenen bir toplumsal yaşamı tarif eder. Bu nedenle Alevi toplumu, kendi etik, ahlaki ve siyasal değerleriyle çelişen değil; bu değerlerle uyumlu siyasal organizasyonlarda yer almayı meşru görür.

Bu yaklaşım, Alevileri yalnızca kimlik üzerinden pozisyon alan bir topluluk olmaktan çıkarır. Aynı zamanda öğretisel, etik ve demokratik referanslarla siyasal özne olabilen tarihsel bir toplumsal iradenin varlığını ortaya koyar.

Oysa Alevi toplumu destekçi değil, özne olmalıdır. Özne olmak, her partiye mesafe koymak anlamına gelmez. Özne olmak, herhangi bir siyasal yapıyla ilişki kurarken kendi ilkesini, rızasını, etik ölçüsünü ve toplumsal çıkarını koruyabilmektir. Bir siyasal partiyle yakınlık kurulabilir; ancak bu yakınlık, eleştirel aklı ortadan kaldırmamalıdır. Hiçbir lider, hiçbir parti ve hiçbir dönemsel kriz, Yol’un ahlaki ölçüsünün önüne geçmemelidir.

Sevgili canlar,

Meseleye içeriden baktığımızda daha açık bir tablo görüyoruz. Bizler, kurucu iradesinde emeğimizin, varlığımızın ve tarihsel hafızamızın bulunduğu bir devletin yurttaşlarıyız. Modern devletin, demokrasinin ve eşit yurttaşlığın gelişmesini istemek bizim en meşru hakkımızdır. Siyaset yapmak da bu hakkın doğal sonucudur. Ancak siyaseti yaparken kendi öğretimizi, kendi rıza kültürümüzü, kendi ahlaki ölçülerimizi neden geri plana atalım?

Aleviler Türkiye siyasetinde belirleyici olmak istiyorsa, bunu yalnızca CHP üzerinden kuramaz. CHP önemli bir siyasal alan olabilir; fakat Alevi siyasal aklının tamamı bir siyasal organizasyona indirgenemez. Aleviliğin siyasal ufku bir partiden, bir liderden ya da bir kurultay tartışmasından daha geniştir.

Bugün ihtiyaç duyulan şey, Alevilerin kimliksel reflekslerle değil, ilkesel tutarlılıkla konuşmasıdır. Kişileri değil ilkeleri; sadakati değil rızayı; duygusal bağlılığı değil demokratik meşruiyeti; dar parti hesaplarını değil toplumsal geleceği esas alan bir siyasal dil kurulmalıdır.

Aleviler Türkiye siyasetinde yalnızca destekçi olmak istemiyorsa, önce kendi siyasal sözünü netleştirmelidir. Bu söz, Yol’un öğretisinden, insan merkezli hakikat anlayışından, eşit yurttaşlık mücadelesinden ve çağdaş demokrasinin evrensel ilkelerinden beslenmelidir.

Asıl mesele Kılıçdaroğlu mu, Özgür Özel mi sorusu değildir. Asıl mesele, Alevilerin kendi siyasal aklını bir liderin kimliği üzerinden mi, yoksa kendi öğretisinin ahlaki ve demokratik ilkeleri üzerinden mi kuracağıdır.

Alevilik, tarih boyunca yalnızca baskıya direnmenin değil, adaletli yaşamı aramanın da adı olmuştur. Bugün siyasal alanda da aynı sorumluluk önümüzde durmaktadır: Başkasının siyasal hesaplarında konumlanan bir topluluk olmak mı, yoksa kendi rızası, kendi sözü ve kendi ilkeleriyle demokratik siyasetin kurucu öznelerinden biri olmak mı?

Cevap burada aranmalıdır.

Mahmut Kanber                                                                                                                                                             

Siyaset Bilimci |Yazar                                                                                                                                                              

  [email protected]