Eşit başlangıç olmadan ortak bir gelecek kurulamaz. Bu ifade çoğu zaman bir temenni ya da politika önerisi gibi okunur. Oysa eşit başlangıç, bir sonucun adı değil; insanı merkeze alan bir düşünce biçiminin başlangıç noktasıdır. Bu noktada Alevilik, bu ilkenin en güçlü karşılıklarından birini sunar.

Bugün yaşadığımız dünya, alışılmış kavramlarla açıklanabilecek bir yer olmaktan giderek uzaklaşıyor. Savaşın sıradanlaştığı, şiddetin gündelik hayatın içine yerleştiği ve en ağır bedelin çocuklar, gençler ve kadınlar tarafından ödendiği bir çağın içindeyiz. İçinde bulunduğumuz coğrafya bu kırılmanın en yoğun hissedildiği alanlardan biri. Yalnızca fiziki yıkım değil, derin bir toplumsal çözülme de yaşanıyor. Bu çözülme artık savaş alanlarıyla sınırlı değil; okullarda, sokaklarda ve gündelik yaşamın en sıradan anlarında kendini gösteriyor.

Çocukların çocuklara zarar verebildiği bir gerçeklik ile karşı karşıyayız. Bu tabloyu bireysel sapmalarla açıklamak yetersiz kalır. Eğitim sistemlerinden kamusal sorumluluk anlayışına kadar uzanan daha geniş bir yapısal sorunun varlığı hissedilir.

Bu noktada Alevilik, yalnızca bir inanç olarak değil; bir yol, bir yön ve bir yaşam anlayışı olarak ele alınmalıdır. Kutsanmış metinlere hapsedilmiş bir yapıdan söz edilemez. İnsandan insana aktarılan, yaşayan bir bilinçtir. Bu öğretinin taşıyıcısı metinler değil, insanın kendisidir. Ötekileştirmeyi reddeden, insanı merkeze alan ve rızalığı esas kabul eden bir yaklaşım söz konusudur. Bu yönüyle Alevilik, bir inançtan öte, toplumsal bir etik sistemi ve yaşam biçimi olarak anlam kazanır.

İnsanın merkeze alındığı bir düşüncede kaçınılmaz olarak şu ilke ortaya çıkar. Hiçbir insan hayata diğerinden daha geride başlamamalıdır. Alevilikte eşit başlangıcın karşılığı budur. Dışarıdan üretilmiş bir kavramdan değil, öğretinin içinden doğan bir ilkeden söz edilir.

Alevilikte yol, karanlığı değil aydınlığı temsil eder. Bu aydınlık sabit değildir. İnsanla taşınır, insanla yorumlanır ve insanla şekillenir. Bu nedenle farklı yorumların ve pratiklerin ortaya çıkması kaçınılmazdır. Bu durum bir zayıflık olarak değil, yaşayan bir yolun doğal sonucu olarak değerlendirilmelidir.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir eşik vardır. İnsanın yorumu, yolun aydınlık yüzünü koruyabiliyor mu?

Eşit başlangıç ilkesi, bu aydınlığın korunabildiği ölçüde anlam taşır.

Bugünün dünyası bu ilkenin ne kadar zayıfladığını açık biçimde gösterir. Çocuklar, gençler ve kadınlar başta olmak üzere insanlar, eşitsizliğin ve şiddetin en ağır yükünü taşıyor. Bu tablo yalnızca bir kriz değil, eşit başlangıç ilkesinin ihlal edildiği bir durumdur. Eşit başlamayan hayatların eşit bir geleceğe ulaşması beklenemez.

Gençlerin ülkelerini terk etmek zorunda kalması da bu çerçevede değerlendirilmelidir. Yalnızca ekonomik bir mesele değildir. Toplumsal güvenin zayıflaması ve gelecek duygusunun aşınması ile ilgilidir. Gençler geleceğini kendi ülkesinde kuramıyorsa, eşit başlangıçtan söz etmek zorlaşır.

Alevilik bu noktada bir yön ve bir çerçeve sunar. Eşitliği temel alır, farklılıkları zenginlik olarak görür, dayanışmayı bir yaşam biçimi haline getirir. Bu değerlerin yalnızca korunması yeterli olmaz. Toplumsal ve kamusal hayata taşınması gerekir.

Eşitlik konuşulduğunda değil, uygulandığında anlam kazanır. Eşit yurttaşlık yalnızca bir hak değil, aynı zamanda bir toplumsal düzen meselesidir. Bu nedenle yapılması gereken, Aleviliği yalnızca bir inanç olarak ele almakla sınırlı kalmamak; onu eşit başlangıcı mümkün kılan bir düşünce sistemi olarak yeniden değerlendirmektir.

Alevilik, yaşadığı coğrafyalarda farklı etkileşimler görmüş; farklı kültürlerle temas etmiş, zamanın ve mekânın etkisini hissetmiştir. Buna rağmen kendi özünü sorgulayan, gelişen, arayan canlı bir yol olma niteliğini kaybetmemiştir. Asırlar boyunca temel yaşam felsefesini ve öğretisini koruyan; aynı zamanda onu geliştiren, eleştiren ve yeniden üreten bir özden beslenmiştir.

Bu nedenle Alevilik, yalnızca geçmişe ait bir inanç değil; bugünü anlamlandıran ve geleceğe yön verebilecek bir düşünce ve yaşam biçimidir. Kendi içindeki bu sorgulama ve yenilenme iradesi, onu durağan değil, yaşayan bir yol haline getirir.

Bugün eşit başlangıçtan söz ediyorsak, bu yalnızca bir toplumsal talep değil; Aleviliğin yüzyıllardır taşıdığı bu içsel arayışın ve insan merkezli yaklaşımın doğal bir devamıdır. Yolun aydınlık yüzü, ancak bu sorgulayan, geliştiren ve insanı merkeze alan öz korunabildiği ölçüde varlığını sürdürebilir.

Yazının başına dönmek gerekirse. Önce dünyalı olmak…

İnsanı merkeze almayan hiçbir yaklaşım eşit başlangıç kuramaz, adalet sağlayamaz ve ortak bir gelecek inşa edemez.

   Mahmut Kanber

 Siyaset Bilimci Yazar

[email protected]