ALMANYA’NIN HUKUKİ VE DEMOKRATİK SORUMLULUĞU

Mahmut Kanber
Siyaset Bilimci | Araştırmacı | Yazar

2 Temmuz 1993 Madımak Katliamı, Türkiye’nin yakın tarihine ait kapanmış bir şiddet vakası değildir. Otuz üç aydın, sanatçı ve insanın hedef alınarak yaşamdan koparılması; Alevilere yönelik tarihsel ayrımcılığın, fikirsel gericiliğin, örgütlü nefretin ve farklılıklarla birlikte yaşama kültürüne yönelen tahammülsüzlüğün en ağır sonuçlarından biridir.

Aradan geçen otuz yılı aşkın süre, Madımak’ı yalnızca tarihsel hafızanın konusu haline getirmemiştir. Yargılanamayan veya cezalandırma süreçlerinden kaçabilen faillerin başka ülkelerde yaşam alanı bulabilmesi, meseleyi Türkiye’nin iç hukuk sınırlarının ötesine taşımıştır. Madımak bugün aynı zamanda Avrupa’nın hukuk, demokrasi ve insan hakları değerleri açısından yüzleşmesi gereken uluslararası bir adalet meselesidir.

Almanya’da bulunduğu veya yaşadığı belirlenen Madımak failleri hakkındaki tartışmayı yalnızca iki devlet arasındaki adli iş birliği kapsamında değerlendirmiyoruz. Burada evrensel bir hukuk ilkesi bulunmaktadır: Ağır insan hakları ihlallerinin failleri sınır değiştirdiklerinde geçmişlerinden ve hukuki sorumluluklarından kurtulamazlar.

Madımak konusunda Almanya’nın önünde yalnızca hukuki değil, demokratik değerler bakımından da tarihsel bir sorumluluk bulunmaktadır. Katliamla bağlantılı faillerin Almanya’da cezasızlık alanı bulmaması, adaletin tesisi kadar Avrupa’nın savunduğu hukuk devleti, insan hakları ve demokratik değerlerin evrenselliği açısından da önem taşımaktadır. Buradaki çağrımız Alman toplumuna yöneltilmiş bir itham değil; Almanya’nın kendi demokratik hukuk düzeniyle uyumlu biçimde Madımak failleri konusunda etkin hukuki ve adli sorumluluk üstlenmesine yöneliktir. İnsan haklarının evrenselliği, ağır suçların failleri karşısında sınırların bir korunma alanına dönüşmesine izin vermemeyi de gerektirir. Demokratik devlet olmanın ölçüsü yalnızca kendi yurttaşlarının haklarını korumak değil, kendi hukuk alanının başka toplumların suç failleri için bir cezasızlık alanına dönüşmesini de engellemektir.

Madımak’ın Almanya’ya uzanan hukuki boyutu, daha geniş bir uluslararası sistem sorununu da görünür kılmaktadır. Devletlerin başka ülkelerde suçlanan kişileri, şiddet faillerini veya karanlık yapıları siyasal ve jeopolitik çıkar ilişkilerinin kullanılabilir unsurlarına dönüştürmesi, yalnızca hukuki değil, aynı zamanda demokratik ve ahlaki bir meşruiyet sorunudur.

Birbirinin katillerini koruyan, kullanan veya siyasal çıkar ilişkileri içerisinde dokunulmazlaştıran bir uluslararası düzeni kabul etmiyoruz.

Bir toplumun katili, başka bir devletin siyasal aracına dönüşemez.

Bu ilkenin ülkesi, milliyeti veya ideolojisi yoktur. Madımak için savunduğumuz hukuk anlayışını; dünyanın başka coğrafyalarında katliama, siyasal cinayete, nefret suçlarına ve ağır insan hakları ihlallerine uğrayan bütün insanlar için de savunuyoruz.

Uluslararası sistem yalnızca devletlerin çıkarlarının kesiştiği bir alan olarak işlediğinde adalet, güç ilişkilerinin gerisine itilir. İnsan haklarının evrenselliği, devletlerin siyasal çıkarlarının ötesinde ortak bir hukuk ve insanlık sorumluluğunu gerektirir. Demokratik bir uluslararası düzen, devletlerin birbirlerinin suç faillerini kullanabildiği değil, toplumların adalet arayışına hukuk temelinde karşılık verdiği bir düzen olmalıdır.

Madımak’la yüzleşmenin diğer önemli boyutu fikirsel gericilikle mücadeledir. Gericilik yalnızca Alevileri veya belirli bir inanç grubunu tehdit etmez. Aklın, bilimin, laikliğin, eleştirel düşüncenin ve farklılıklarla birlikte yaşama iradesinin daraltıldığı her yerde demokratik toplumun kendisi zayıflar. Madımak bu bakımdan yalnızca Alevilerin tarihsel hafızasının değil, insanlığın ortak demokratik hafızasının da bir parçasıdır.

Alevi öğretisinin adalet anlayışı, yalnızca kendi canlarının acısına kapanan bir hafıza üretmez. Kendi yaşadığı haksızlıktan hareketle başkasının uğradığı haksızlığa karşı da söz kurar. Madımak için istediğimiz adalet ile dünyanın başka coğrafyalarında katliama, zulme ve ayrımcılığa uğrayan halklar için istediğimiz adalet arasında ayrım yapmıyoruz.

Bu anlayış, Alevilerin tarihsel hafızasını yalnızca geçmişin acılarıyla değil; evrensel insan hakları, eşitlik, özgürlük, laiklik, çoğulculuk ve demokratik gelecek arayışıyla buluşturan bir toplumsal sorumluluğu ifade etmektedir.

Kıbrıs’tan Almanya’ya ve uluslararası topluma sesleniyoruz.

Madımak faillerinin hukuk önüne çıkarılması, yalnızca mağdurların, ailelerinin veya Alevilerin adalet meselesi değildir. Demokratik hukuk düzeninin ve insanlığın ortak sorumluluğudur. Hiçbir ülke ağır suçların failleri için güvenli bir coğrafyaya dönüşmemeli; hiçbir siyasal veya jeopolitik çıkar insan yaşamının, hukukun ve adalet arayışının üzerinde tutulmamalıdır.

Madımak için talep ettiğimiz ayrıcalıklı bir hukuk değildir. Kendi canlarımız için istediğimiz adaleti, dünyanın neresinde olursa olsun zulme, katliama, ayrımcılığa ve siyasal şiddete uğrayan herkes için istiyoruz.

Kimliğe göre değişmeyen hukuk, coğrafyaya göre değişmeyen insan hakları, siyasal çıkarlara göre yön değiştirmeyen adalet istiyoruz.

Birbirinin katillerini koruyan veya kullanan devletler düzenine karşı, birbirinin adalet talebini sahiplenen halkların ve demokratik toplumların dayanışmasını savunuyoruz.

Madımak bu anlamda yalnızca geçmişle yüzleşmenin değil, nasıl bir toplumda ve nasıl bir dünyada yaşamak istediğimizin de siyasal sorusudur.

Madımak için adalet, insanlık için adalettir.
Almanya’da, Türkiye’de, Kıbrıs’ta ve dünyanın her yerinde.
Adaletin coğrafyası olmaz.