Süleymancılar cemaatine yönelik mali suç operasyonu, Türkiye’de din, sermaye ve siyaset arasında kurulan düzenin yeni bir örneğini ortaya çıkardı. Cemaat lideri Alihan Kuriş’in de aralarında bulunduğu 33 kişinin gözaltına alındığı soruşturmada, 100 milyar TL’yi aşan para hareketinden söz ediliyor. Almanya Köln’de 1 Milyar Euro tutarında merkez.  Bir tarafta çöpten ekmek toplayan, kirasını ödeyemeyen ve çocuğunu devlet yurdu bulamadığı için cemaatlere teslim etmek zorunda kalan milyonlar; diğer tarafta bağışlardan şirketlere, yurtlardan hastanelere ve milyonluk otomobillere uzanan devasa tarikat ekonomileri bulunuyor.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının “Alihan Kuriş liderliğindeki çıkar amaçlı suç örgütü” iddiasıyla yürüttüğü soruşturmada 49 şüpheli hakkında işlem başlatıldı. Şüphelilere ait 43 adres ile 33 şirketin kullandığı 80 noktada arama ve el koyma gerçekleştirildi. Ayakkabı Dünyası ve Armine Giyim gibi tanınmış markaların da inceleme kapsamındaki şirketler arasında bulunduğu bildirildi.

MASAK raporlarına dayandırılan iddialara göre, yapılanmayla bağlantılı kişi ve şirketlerin finansal işlem hacimleri 2020’den sonra olağan dışı biçimde arttı. Bazı şirketlere kaynağı açıklanamayan yüksek miktarda nakit girişi yapıldığı, ticari faaliyeti sınırlı şirketlerin büyük sermayelerle finanse edildiği ve 100 milyar TL’yi aşan tutarın çeşitli yöntemlerle yurt dışına çıkarıldığı ileri sürülüyor.

Bunlar devam eden bir soruşturmanın iddialarıdır; kesinleşmiş yargı kararları değildir. Ancak mesele birkaç kişinin suçlu bulunup bulunmamasından çok daha büyüktür. Sorulması gereken temel soru, dinî eğitim ve öğrenci barınması iddiasıyla yola çıkan kapalı bir yapının nasıl milyarlarca liralık ekonomik güce, onlarca şirkete ve uluslararası para ağına ulaştığıdır.

Bu düzenin yakın tarihteki en ağır örneği Gülen yapılanmasıdır. AKP iktidarı ile Gülen cemaati yıllarca devlet kadroları, eğitim, medya, emniyet ve yargı alanlarında birlikte hareket etti. İktidar ile cemaat arasındaki çatışma başladıktan sonra Erdoğan’ın kullandığı “Ne istediniz de vermedik?” sözü, geçmişte kurulan ilişkinin siyasi hafızadaki en açık ifadelerinden biri olarak kaldı. Bu söz yıllar sonra TBMM görüşmelerinde de yeniden gündeme getirildi.

15 Temmuz darbe girişiminin ardından bütün sorumluluk yalnızca cemaate yüklenirken, bu yapının devlet içerisinde büyümesine izin veren, kadrolaşmasının önünü açan ve siyasi ortaklık kuran iktidar gerçek anlamda hesap vermedi. “Kandırıldık” açıklaması, siyasal sorumluluğun yerine geçirildi. Böylece Gülen yapılanmasından ders çıkarılmadı; yalnızca iktidarla çatışan cemaat tasfiye edilirken iktidarla uyumlu diğer yapılar büyümeye devam etti.

Menzil cemaati bunun en görünür örneklerinden biri oldu. Sağlık, gıda, inşaat, medya ve yardım faaliyetleri üzerinden genişleyen ekonomik yapı, cemaat lideri Abdülbaki Erol’un 2023’teki ölümünün ardından oğulları arasındaki liderlik ve miras kavgasıyla gündeme geldi. Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre, Muhammed Saki Erol söz konusu servetin en az 17 milyar TL olduğunu ileri sürdü.

Menzil bağlantılı olduğu belirtilen Techno Health şirketinin kamudan toplam 73 ihaleyle 656 milyon TL gelir elde ettiği; bunların 453 milyon TL’lik bölümünün Sağlık Bakanlığı tarafından verilen 37 ihaleden oluştuğu haberleştirildi. Cemaate bağlı Beşir Derneğinin varlıklarının ise on yılda yaklaşık 75 kat artarak 2024’te 414 milyon TL’yi geçtiği aktarıldı. Babalarının ardından başlayan paylaşım kavgası, İstanbul Sancaktepe’deki bir dergâh tartışmasının silahlı çatışmaya dönüşmesine kadar ilerledi

Maneviyat, kardeşlik ve dünya malından uzak durma söylemleriyle insanlardan itaat isteyen bir yapının liderlik ve milyarlarca liralık servet için bölünmesi, tarikat düzeninin sınıfsal niteliğini açıkça gösteriyor. Yoksullara sabır önerilirken servet şeyh aileleri arasında paylaşım kavgasına dönüşüyor.

Kamuoyunda Cübbeli Ahmet olarak bilinen Ahmet Mahmut Ünlü çevresinde yaşananlar da dinî söylem ile gösterişli hayat arasındaki çelişkinin sembollerinden biri oldu. Ünlü’nün kızı Yüsra Palazoğlu, çakarlı lüks bir araçla trafik ihlali yaptığı gerekçesiyle 139 bin 165 lira cezaya çarptırıldı. Ünlü, aracın iş insanı damadına ait olduğunu ve değerinin yaklaşık 12 milyon lira olduğunu söyledi.

Bir yanda yurttaşların pazarda çürük sebze topladığı, emeklilerin çalışmak zorunda kaldığı ve çocukların bir öğün yemeğe erişemediği bir ülke; diğer yanda çakarlı milyonluk araçlarla dolaşan cemaat çevreleri bulunuyor. Bu görüntü, kişisel zenginlik tartışmasının ötesinde, dinî otoritenin sınıfsal ayrıcalığa nasıl dönüştürüldüğünü gösteriyor.

Cübbeli Ahmet geçmişte “yakmayan kefen” tartışmasıyla da gündeme gelmişti. Ünlü, böyle bir ürün sattığı iddiasına itiraz etmiş olsa da basına yansıyan eski bir konuşmasında söz konusu kefeni cemaatine anlattığı ileri sürüldü.

“Yanmaz kefen”, “cennete yüzlerce yıl erken girme” veya şeyhe bağlılık karşılığında kurtuluş gibi dinî temeli tartışmalı anlatılar, yalnızca masum hurafeler değildir. Bu söylemler insanların ölüm korkusunu, yoksulluğunu ve çaresizliğini ekonomik ve siyasi bağlılığa dönüştüren araçlardır. Ahiret umudu pazarlanırken dünyadaki servet, cemaatin tepesindeki dar bir çevrede birikir.

Halka “bu dünyada sabret, ödülünü öteki dünyada alırsın” denirken tarikat yöneticileri şirket, arsa, hastane, otel ve lüks araç sahibi oluyor. Emekçinin hakkını istemesi dünyevileşme veya nankörlük olarak gösterilirken zengin şeyhlerin serveti “bereket”, “hizmet” ve “bağış” kavramlarıyla meşrulaştırılıyor. Böylece sınıfsal eşitsizlik görünmez hale getiriliyor.

Bu yapıların büyümesinde iktidarın sorumluluğu belirleyicidir. AKP, kamusal eğitim ve barınma olanaklarını güçlendirmek yerine yurt alanını cemaat ve vakıflara bıraktı. Sosyal devleti küçülterek yoksulları yardıma muhtaç hale getirdi; ardından yardım ağlarını yöneten dinî yapıları siyasi destek mekanizması olarak kullandı. Cemaatler oy, kadro ve toplumsal denetim sağlarken karşılığında kamusal kaynaklara ve bürokratik nüfuza erişti.

Bu nedenle tarikat meselesi yalnızca laiklik tartışması değildir; aynı zamanda bir sınıf meselesidir. Halkın vergileriyle yaratılan kaynakların kimlere aktarıldığı, kamu ihalelerinin hangi şirketlere verildiği, çocukların neden cemaat yurtlarına mecbur bırakıldığı ve bağış adı altında toplanan paraların nereye gittiği sorulmadan bu düzen anlaşılamaz.

İnanç özgürlüğü herkes için korunmalıdır. Ancak inanç özgürlüğü; kayıt dışı ekonomi, siyasi kadrolaşma, çocukların denetimsiz yapılara teslim edilmesi veya kamu kaynaklarının kapalı gruplara aktarılması anlamına gelmez. İnsanların dini duygularını sömürmek de örgütlenme özgürlüğü kapsamında görülemez.

Süleymancılar operasyonu gerçek bir hesaplaşmaya dönüşecekse yalnızca şirket hesapları değil, bu yapıyı büyüten siyasi ilişkiler de araştırılmalıdır. Menzil’e verilen kamu ihaleleri, Gülen yapılanmasının devlet içerisinde yükseltilmesi, cemaatlere sağlanan ayrıcalıklar ve bürokrasideki kadrolaşma iddiaları aynı bütünün parçalarıdır.

Bir cemaati tasfiye edip diğerlerini oy deposu olarak besleyen anlayış devam ettiği sürece sorun çözülmez. İsimler değişir; fakat yoksulluğu itaate, inancı sermayeye ve siyasi desteği kamu ayrıcalığına çeviren düzen varlığını sürdürür.

Çözüm; bütün tarikat ve cemaatlerin mali yapılarının şeffaf biçimde denetlenmesi, kamu kurumlarındaki bağlantılarının ortaya çıkarılması, öğrenci yurtlarının kamulaştırılması ve her çocuğa parasız, bilimsel, laik eğitim ile güvenli barınma hakkı sağlanmasıdır. Halk çöpten ekmek toplarken din adına milyarlar biriktiren hiçbir yapı dokunulmaz olmamalıdır.

Mehmet Ali Demir