Demokrasi sadece sandıkla ölçülemez. Bir ülkede demokrasinin gerçek gücü; muhalefetin özgürce konuşabildiği, farklı inançların eşit yurttaşlık temelinde yaşayabildiği ve devletin hiçbir ideolojinin ya da dini yorumun aracı haline getirilmediği ölçüde anlam kazanır. Son dönemde HÜDA PAR'ın DEM Parti Grup Başkanvekili Gülistan Kılıç Koçyiğit'i hedef alan açıklamaları, sadece bir siyasi polemik değil; Türkiye'de laiklik, eğitim ve demokratik yaşam üzerine yürüyen daha geniş bir ideolojik mücadelenin parçası olarak değerlendirilmelidir.

HÜDA PAR, kamuoyunda uzun yıllardır, geçmişte şiddet eylemleriyle anılan Hizbullah geleneğiyle siyasi ve ideolojik bağları olduğu yönündeki tartışmaların odağında yer alan bir partidir. Parti ise bu nitelendirmeleri reddetmekte ve kendisini demokratik siyaset içinde faaliyet gösteren meşru bir siyasi aktör olarak tanımlamaktadır. Buna rağmen kamuoyunda oluşan tarihsel hafıza, partinin söylem ve politikalarının sürekli olarak bu geçmiş üzerinden değerlendirilmesine neden olmaktadır.

Tam da bu nedenle, laik ve bilimsel eğitimi savunan bir siyasetçinin hedef gösterilmesi sıradan bir siyasi eleştiri olarak görülemez. Demokrasi, farklı fikirlerin özgürce ifade edilmesini gerektirir; ancak kişileri toplumun önüne hedef olarak koyan siyasal dil, demokratik rekabeti zayıflatır ve toplumsal kutuplaşmayı derinleştirir.

Bugün Türkiye'de en önemli tartışmalardan biri eğitim sistemidir. Laik eğitim, yalnızca anayasal bir ilke değil; farklı inançlara sahip milyonlarca yurttaşın ortak yaşam güvencesidir. Devlet okulları herhangi bir mezhebin, dini yorumun veya ideolojik anlayışın eğitim alanı değildir. Çünkü devlet bütün yurttaşlara eşit mesafede durmak zorundadır.

Son yıllarda okullarda mescit açılması, din görevlilerinin çeşitli projeler kapsamında eğitim kurumlarında görev alması ve ÇEDES benzeri uygulamalar, laik eğitim anlayışı bakımından ciddi tartışmalara yol açmıştır. Bu uygulamaların savunucuları bunları manevi rehberlik olarak değerlendirirken, eleştirenler ise devletin eğitim alanında belirli bir dini anlayışı öne çıkarmasının laiklik ilkesiyle bağdaşmadığını savunmaktadır.

Devlet okulunun temel görevi bilimsel bilgi üretmek ve aktarmaktır. Öğretmenlerin yanında imamların veya din görevlilerinin eğitim sürecinin asli unsuru haline getirilmesi, devletin tarafsızlığı konusunda haklı sorular doğurmaktadır. Okul; çocukların dini kimliklerine göre ayrıştırıldığı değil, ortak yurttaşlık bilinciyle yetiştirildiği kamusal bir alandır.

Özellikle Kızılbaş Aleviler açısından bu mesele çok daha derin bir anlam taşımaktadır. Türkiye'nin yakın ve uzak tarihinde Aleviler, inançlarından dolayı ayrımcılığa uğramış, zaman zaman ağır insan hakları ihlalleri yaşamış bir topluluktur. Bu tarihsel hafıza nedeniyle devletin eğitim politikalarında tek bir mezhebin görünür hale gelmesi, birçok Alevi yurttaşta dışlanma ve eşitsizlik duygusunu güçlendirebilmektedir.

Laiklik tam da bu nedenle vazgeçilmezdir. Çünkü laiklik din karşıtlığı değil; devletin bütün inançlara ve inançsızlara eşit davranmasının hukuki güvencesidir. Laik devlet, camiye de cemevine de kiliseye de aynı mesafede durur. Devletin görevi herhangi bir inancı yaygınlaştırmak değil, herkesin inanç ve vicdan özgürlüğünü güvence altına almaktır.

Bir devlet okulunda tek bir dini yorumun görünürlüğünün artırılması, farklı inanç gruplarına mensup çocuklar açısından dışlanmışlık hissi oluşturabilir. Eğitim sistemi, hiçbir öğrenciyi kendi kimliğini gizlemek zorunda bırakmamalı; aksine çoğulculuğu ve eşit yurttaşlığı güçlendirmelidir. Asimilasyon endişelerinin ortaya çıkmasının temel nedeni de budur.

Gülistan Kılıç Koçyiğit'in laik ve bilimsel eğitim yönündeki açıklamalarına verilen sert tepkiler, sadece bir siyasetçiyi hedef almakla kalmamakta; aynı zamanda laik eğitim talebinde bulunan milyonlarca yurttaşın kaygılarının da göz ardı edildiği algısını güçlendirmektedir.

Siyaset biliminin temel ilkesi açıktır: Devlet, çoğunluğun inancını azınlığa dayatmaya başladığı anda demokratik niteliğini zedeler. Gerçek demokrasi, çoğunluğun sınırsız iktidarı değil; azınlık haklarının ve temel özgürlüklerin anayasal güvence altında olduğu rejimdir.

Bugün Türkiye'nin ihtiyacı daha fazla kutuplaşma değil; daha fazla hukuk, daha fazla laiklik, daha fazla çoğulculuk ve daha fazla demokratik diyalogdur. Farklı düşünen siyasetçileri hedef göstermek yerine onların düşüncelerine demokratik zeminde cevap vermek, olgun bir siyasal kültürün gereğidir.

Kızılbaş Aleviler başta olmak üzere farklı inanç topluluklarının eşit yurttaşlık talepleri, herhangi bir ayrıcalık istemi değil; anayasal hakların eksiksiz uygulanması talebidir. Devletin okulları, bütün çocukların kendisini ait hissedebileceği ortak kamusal alanlar olmalıdır. Laiklikten uzaklaşan her adım, yalnızca belirli bir kesimi değil, toplumun ortak yaşam zeminini de tartışmalı hâle getirir.

Demokrasi, ancak hiçbir yurttaşın inancı, kimliği ya da siyasi görüşü nedeniyle baskı altında hissetmediği bir ülkede gerçek anlamına kavuşabilir.

Mehmet Ali Demir