Bir toplumun başına gelebilecek en büyük felaket, orduların yenilgisi değildir. En büyük felaket, kendi hakikatinden utanmaya başlamasıdır. Çünkü insan, dilini kaybettiğinde konuşmayı öğrenebilir; toprağını kaybettiğinde geri alabilir; hatta devletini kaybettiğinde yeniden kurabilir. Fakat hafızasını kaybettiğinde ne olduğunu, nereden geldiğini ve neden yaşadığını unutmaya başlar.

Tarih boyunca Anadolu'nun dağlarında yaşayan Kızılbaş toplulukları kılıçla, sürgünle, fetvalarla ve baskılarla karşı karşıya kaldılar. Fakat onları asıl yaralayan şey katliamlar kadar, yüzyıllar boyunca devam eden korkunun mirası oldu.

Bir insanın evladına kendi yolunu anlatamaması kadar büyük bir trajedi yoktur.

Önce isimler değiştirildi.

Sonra hikayeler.

Sonra inançlar.

Sonra hafıza.

Ve sonunda insanlar kendi dedelerinin mezar taşını okuyamaz hale geldiler.

Fakat uzun yüzyıllar boyunca süren baskılar, sürgünler, katliamlar ve asimilasyon politikaları, birçok topluluğun olduğu gibi Kızılbaş toplumunun da hafızasında derin yaralar açtı. Hayatta kalabilmek için gizlenmek zorunda kalanlar oldu. İnançlarını saklayanlar, isimlerini değiştirenler, çocuklarına kendi hikayelerini anlatamayanlar oldu.

Başlangıçta bu bir savunma refleksiydi.

Ancak bazen savunma olarak başlayan şey, zamanla karaktere dönüşür.

İnsan bir süre sonra düşmanından saklanmak için taktığı maskeyi kendi yüzü sanmaya başlar. İşte asıl tehlike burada başlar.

Çünkü insan kendi gerçeğinden korkmaya başladığında, artık baskıyı uygulayan güçlere ihtiyaç kalmaz. Kendisinin gardiyanı olur. Kendisinin sansürü olur. Kendisinin inkarcısı olur.

Bir zamanlar dağ başlarında zulme karşı direnenlerin torunları, kendi geçmişlerinden söz etmekten çekinir oldu. Kendi ocaklarının tarihini bilmeyenler, başkalarının tarihini kutsal metin gibi ezberlemeye başladı. Kendi yol ulularını unutanlar, kendilerine yabancı olan kahramanların peşine düştü.

Tarihçiler bilir ki asimilasyon, insanın dilini yasaklamakla başlamaz.

İnsan kendi dilinden utanmaya başladığında başarıya ulaşır.

İnsan kendi kimliğini gizlemeye başladığında kök salar.

İnsan kendi geçmişini inkar etmeye başladığında tamamlanır.

Yüzyıllar boyunca süren baskılar sonucunda birçok Kızılbaş ailesi çocuklarına kim olduklarını anlatamadı. Çünkü korku yalnız yaşayanları değil, doğacak olanları da esir alıyordu.

Böylece bir kuşak sessiz kaldı.

Sonraki kuşak neden sustuğunu bilmedi.

Daha sonraki kuşak ise suskunluğu karakter sandı.

Ve zamanla korku, kültürün içine yerleşti.

İnsanlar kendi hakikatlerinden uzaklaştıkça, başkalarının anlattığı hikayelerin içinde kayboldu.

Oysa bir zamanlar bu topraklarda hakikat uğruna can verenler vardı.

Sarayın önünde eğilmeyenler vardı.

İnancı iktidarın buyruğuna teslim etmeyenler vardı.

Yolunu altınla, makamla ve korkuyla değiştirmeyenler vardı.

Fakat tarih ilerledikçe, baskıların bıraktığı yaralar yeni bir hastalık doğurdu: Kendine yabancılaşma.

İnsan kendi aynasına bakamaz hale geldi.

Kendi geçmişini araştırmaktan korktu.

Kendi dedesinin anlattığı hikayeleri sorgulamadan terk etti.

Ve bir gün geldi; kendisine ait olmayan kimliklerin savunucusu olurken, kendi tarihine düşman kesildi.

İşte bu noktada asimilasyon tamamlanmış olur.

Çünkü artık dışarıdan gelen bir baskıya gerek kalmaz.

İnsan kendi hafızasının bekçisi değil, sansürcüsü haline gelir.

Kendi gerçeğini konuşanlardan rahatsız olur.

Kendi köklerini hatırlatanları tehlikeli görür.

Hakikati söyleyenlere değil, hakikati gizleyenlere yakın durur.

Tarihin en acı yanı da budur.

Katliamlar bir gün sona erer.

Sürgünler biter.

Zindanlar boşalır.

Fakat insanın içine yerleşen korku nesiller boyunca yaşamaya devam eder.

Bugün birçok Kızılbaş gencinin yaşadığı kimlik karmaşasının temelinde de bu tarih yatmaktadır. Çünkü onlar yalnız geçmişlerini değil, geçmişleriyle kurmaları gereken bağı da kaybetmişlerdir.

Oysa bir halkın geleceği geçmişini hatırlama cesaretinde saklıdır.

Hakikat korkulacak bir şey değildir.

Hakikat, insanın kendi yüzünü yeniden tanımasıdır.

Kendi sesini yeniden duymasıdır.

Kendi tarihini yeniden sahiplenmesidir.

Ve belki de en önemlisi; yüzyıllar boyunca susturulan hafızanın yeniden konuşmaya başlamasıdır.

Çünkü halklar silahla değil, hafızalarını kaybettiklerinde yenilirler.

Ve yeniden ayağa kalkışları da ancak hafızalarını geri kazandıkları gün başlar.

Aşk ile…

Mehmet Ali Demir