Temel DEMİRER
  13-11-2020 17:40:00

COVID-19 GÜNLERİNDE SORU(N)LAR, SORUMLUKLAR[1]

TEMEL DEMİRER

 

"Yanıtlarım sizi korkutuyorsa,

o zaman korkutucu

sorular sormayı bırakmalısınız."[2]

 

Değinilen soru(n)ların kavranılabilir olması için somuta mündemiç, teorik ve soyut bir çerçeveye ihtiyacı olduğu kanısından hareketle şunların altını çizerek başlamalı.

 

KRİZ DÜNYASI

 

Sürdürülemez kapitalizmin III. Büyük Bunalımı ile altüst olan yerküre, "Sosyalizmin Alfabesi"ni kaleme alan Leo Huberman'ın ifade ettiği: i) "Kapitalist toplumda çarkları döndüren kârdır"; ii) "Kapitalist sistem özü gereği verimsiz ve müsriftir"; iii) "Kapitalist sistem; verimsiz, müsrif, akıl dışı ve adaletsizdir"; iv) "Bütün kapitalist ülkelerde, bolluğun ortasında açlık, varlığın içinde kıtlık, zenginliğin göbeğinde yoksulluk vardır"; v) "Kapitalist sistemde kâr imkânı yoksa üretim olmaz"; vi) "Kapitalist sistem çerçevesi içinde çıkar yol yoktur. Depresyon kaçınılmazdır"; vii) "Kapitalizmin ölümcül hastalığı olan kriz ve depresyonu tedavi etmenin tek yolu vardır: Savaş"; viii) "Dolar ile yaşam karşı karşıya geldiler dolar kazandı," saptamasındaki hakikâtle bir kez daha yüzleşiyor.

Söz konusu acımasız hakikâte ilişkin Eduardo Galeano, "Dünyada açlar ile obezlerin sayısı eşit. Açlar çöplüklerden topladığı, obezler ise Mc Donalds'tan aldıkları çöplerle besleniyorlar." "Mutlu azınlığın doyması için yığınların açlıktan ölmesi gerekir," derken ekler Jack London:

"Öve öve bitirilemeyen modern toplumunuz kan üzerine kurulu, her tarafından kan fışkırıyor. Bu kıpkırmızı lekeden ne ben kaçabilirim ne de sizler."

Başka türlüsü, kesinlikle mümkün değil. Çünkü kapitalizm ehlileştirilebilir bir sistem değil

Kapitalizm dahilinde üretimle ihtiyaçların tatmini (karşılanması) arasındaki ilişki de ters-yüz olmuş durumdadır... Üretimin birincil (asıl) amacı, insan ihtiyaçlarını karşılamak değil; pazarda satmak, kâr etmektir...

Kolay mı? Her kapitalist işletme vahşi bir rekabet ortamında var olma mücadelesi veriyor... Kapitalistler üretimin sosyal ve ekolojik sonuçlarını dikkate almıyorlar... Oradaki yegâne amaç kârdır. Üretimin öncelikli amacı insan ihtiyaçlarını karşılamak değil, kâr etmek üzere "değişim" (mübadele) değeri üretmektir... Bu, daha baştan üretimin ihtiyaçlara yabancılaşması demektir...[3]

Denilebilir ki kapitalizm, insanlık ve uygarlıklar tarihinde bu tür bir sapmanın olduğu ilk ve tek üretim tarzıdır. Bu akıl almaz bir sapmadır ki, bugün yüz yüze geldiğimiz sayısız kötülüklere, saçmalıklara, yıkımlara kaynaklık ediyorken; kapitalizmden çıkmak, kapitalist mantığın ve işleyişin dışına çıkmaktır.[4]

Bunlara bir de Covid-19'lu "Finans Kapitalizminin Yeni Normalleri"[5] eklendi mi; bağrında aydınlığı taşıyan kapkara bir tablo dikiliyor karşımıza; David Harvey'in izahı eşliğinde:

"Karl Marx bugün hiç olmadığı kadar güncel... Marx'ın sermayenin ve çelişkilerinin ne olduğuna dönük analizleri hiç olmadığı kadar güncel."[6]

 

KAPİTALİZMİN CORONA HÂL(LER)İ

 

Gabrielle Pickard-Whitehead'ın işaret ettiği üzere, "Coronavirüs pandemisi küresel kapitalizmde büyüyen çatlakları derinleştirdi";[7] sınıfsal ayrımlar daha da netleşti.

Sürdürülemez kapitalizmin "kontrolden çıkmış" "neo-liberal sermaye akımı, kamu hizmetlerinin meta hâline getirirken; kapitalist barbarlık; kâr, daha fazla kâr ve rekabet çılgınlığında ifadesini buldu. Böylelikle corona tahribatıyla hayatlarının sona ermesi, neden olduğu toplumsal tahribat ve yıkım önemli olmaktan çıkıp; mülksüzleştirilenlerin daha da mülksüzleştirildiği bir talana dönüştü.

Örneğin Pandemi ile Amazon CEO'su Jeff Bezos günlük servetini eşi benzeri görülmemiş bir oranda artırdı. Yalnızca bir günde, kişisel serveti 13 milyar dolar artış gösterdi.[8]

Coronavirüs salgınının Nisan-Temmuz 2020 döneminde dünyadaki milyarderlerin serveti yüzde 27.5 artış göstererek 10.2 trilyon dolara ulaştı. 2017'de 2158 olan milyarder sayısı ise 2189'a ulaştı.[9]

Türkiye'de ise dört aylık pandemi döneminde milyonerlerin serveti 210 milyar 874 milyon TL arttı ve toplam milyoner sayısı ise 268 bin 602 kişiye dayandı.[10]

 'The Forbes Türkiye'nin 2020 yılına ilişkin 'En Zengin İlk 100 Türk' sıralamasına göre, 2019'da 26 civarındaki dolar milyarderi sayısı 2020'de 29'a yükseldi. Listenin başında 4.7 milyar dolarlık servetiyle Yıldız Holding Yönetim Kurulu Başkanı Murat Ülker bulunuyor.

Öte yandan 'The Forbes Türkiye'nin 2010 yılında yayımladığı listede ilk 10 zenginin toplam 22 milyar dolarlık serveti bulunurken bugünkü ilk 10'un 25.3 milyar dolarlık serveti bulunuyor. Sadece ilk 10'un toplam serveti değeri 500 bin lira olan 316 bin 250 haneye eşitti![11]

 

LİSTENİN DEMİRBAŞLARI

KOÇ AİLESİ

SABANCI AİLESİ

DOĞAN AİLESİ

Semahat Arsel

1.9 milyar $

Çiğdem Sabancı

750 milyon $

Aydın Doğan

1.1 milyar $

Rahmi Koç

1.8 milyar $

Suzan Sabancı

750 milyon $

Hanzade Doğan

500 milyon $

Suna Kıraç

1.6 milyar $

Serra Sabancı

700 milyon $

Arzuhan Doğan Yalçındağ

400 milyon $

Ömer Koç

800 milyon $

Ömer Sabancı

550 milyon $

Begümhan Doğan Fakaryalı

400 milyon $

Ali Koç

700 milyon $

Dilek Sabancı

525 milyon $

Işıl Doğan

400 milyon $

İpek Kıraç

600 milyon $

Sevil Sabancı

525 milyon $

Vuslat Doğan Sabancı

400 milyon $

Aylin Elif Koç

450 milyon $

Demet Sabancı

500 milyon $

 

 

Esra Çiğdem Koç

450 milyon $

 

 

 

 

 

Devamla: İstanbul'daki hanelerin yüzde 47.3'ünün düzenli bir geliri yok. Yüzde 70.6'sı bankalara borçlu. Yüzde 92'si et yiyemiyor.[12]

'Birleşik Metal-İş Sendikası Sınıf Araştırmaları Merkezi'nin (BİSAM) hesaplamalarına göre, Temmuz 2020'de 4 kişilik bir ailenin sağlıklı beslenmesi için aylık yapması gereken harcama tutarı 2 bin 385 TL, yoksulluk sınırı 8 bin 249 TL oldu. Açlık sınırı ise 17 yılda 5 kattan fazla arttı.[13]

'Tüketici Hakları Derneği' Başkanı Turhan Çakar'ın açıkladığı verilere göre, Türkiye'de 24 milyon anne var ve bunların 4.8 milyonu açlık, 14.5 milyonu da yoksulluk sınırının altında yaşıyor.[14]

Türkiye'de 4 milyon 179 bin 840 emeklinin aldığı maaş, asgari ücretin altında kalıyor. 2018'de emeklilerin yüzde 11.96'sı asgari ücretin altında gelire sahipken bu oranın, iki yılda yüzde 50'ye dayandı.[15]

2013'te 12 bin 480 dolara yükselen "Kişi Başı Milli Gelir"(?), 2019'da 9 bin 128 dolara geriledi. 2007'deki 9 bin 656 doların bile altına düştü! Böylece, "küresel ekonomik bunalımın" yaşandığı 2009'dan bu yana, en kötü sonuç 2019'da elde edildi! 2009'da enflasyon 6.53 düzeyinde iken 2019'da ise yıllık 15.51 oldu... Dolayısıyla vatandaşların "alım güçleri" 10 yıl öncesinin bile altına düşmüştü![16]

Kolay mı? Gelir dağılımı eşitsizliğinde, 34 Avrupa ülkesi içinde Türkiye ikinci sırada yer aldı. Türkiye'de en zengin yüzde 20'lik nüfus, toplam gelirin neredeyse yarısını (yüzde 47.4) alıyor.[17]

Yani TÜİK verilerine göre, Türkiye kapitalizminin zirvesinde yer alan en zengin yüzde 5'lik kesim, milli gelirin beşte birini elde ediyor. En altta kalan yüzde 5 ise sadece yüzde 1'i kadar gelire sahip. Bu iki kesimin ortalama (medyan) gelirlerinin 2019'da oranı 1'e 16![18]

Nihayet Türk-İş'in araştırması salgınla birlikte ülkedeki yoksulluğun da her geçen gün katlanarak büyüdüğünü ortaya koydu. Verilere göre ilk kez bir çalışanın yaşayabilmesi için aylık yapması gereken asgari harcama tutarı 3 bin liranın üzerine çıktı. Olması gereken asgari ücret ile mevcut asgari ücret arasındaki fark 680 lira. Yaklaşık 7 milyon işçi 2 bin 324 lira ile geçinmeye çalışıyor.[19]

Söz konusu tabloda Covid-19, gelir eşitsizliğinin, ekonomik ve siyasal istikrarsızlığın hâkim olduğu ülkelerde yaşanan krizi daha da derinleştirdi. Başta Avrupa kıtasında olmak üzere birçok ülke ikinci dalga endişesindeyken yayılma hızının hiç durmadığı Latin Amerika, kıtlık ve açlık tehlikesiyle karşı karşıya.

Covid-19 nedeniyle dünya genelinde yaşanan can kaybı 689 bin 476'ya ulaşırken ölümlerin 200 bini Latin Amerika'da gerçekleşti. Küresel çapta vakalar 2 Ağustos 2020 itibarıyla 18 milyona ulaşırken Güney Afrika'da enfekte olan kişi sayısı 500 bini aştı.

Dünya Sağlık Örgütü Başkanı Ghebreyesus, salgının "tahmin edilenden çok daha uzun sürmesini beklediklerini" söyledi. "En kötüsünü atlattığını düşünen ülkeler şimdi artan vakalarla karşı karşıya" dedi.

Dünya Gıda Programı Başkanı David Beasley, pandemiyle birlikte tetiklenen ekonomik kriz koşullarının, Latin Amerika ve Karayipler'de artan kıtlık, derinleşen eşitsizlikler ve doğa felaketleriyle birlikte "devasa ölçekte" açlığa neden olacağı uyarısında bulundu.

Birleşmiş Milletler'e bağlı kuruluşun yetkilisi, Ekvador ve Panama'ya ziyaretindeki açıklamada, "Yaklaşık 11 milyon kişi açlığın eşiğinde" ifadelerini kullandı.[20]

 

PANDEMİ YIKIMI

 

Pandemi ekonomi(ler) açısından "Daralma-iflas-işsizlik"[21] yıkımını devreye sokarken; Dünya Bankası, salgın nedeniyle Türkiye'deki 3.3 milyon kişinin yoksulluğa sürüklenebileceğine dikkat çekti.[22]

1.5 yılda sadece 56 ilde toplam 90 bin 743 esnaf, kepenk kapatmak zorunda kaldı. Bu 56 il içerisinde en çok esnafın kepenk indirmek zorunda kaldığı iller Mersin, Bursa ve Manisa oldu.[23]

  Bu yazı 943 defa okunmuştur.

  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Alanyaspor 9 7 0 2 19 3 23 +16
2 Galatasaray 10 6 2 2 16 7 20 +9
3 Fenerbahçe 10 6 2 2 20 13 20 +7
4 Beşiktaş 9 5 3 1 17 17 16 0
5 Kasımpaşa 10 4 3 3 13 10 15 +3
6 Gaziantep FK 10 3 1 6 15 13 15 +2
7 Fatih Karagümrük 10 3 2 5 17 11 14 +6
8 Göztepe 9 3 1 5 15 9 14 +6
9 Başakşehir FK 10 4 4 2 16 15 14 +1
10 Konyaspor 9 3 3 3 10 7 12 +3
11 Çaykur Rizespor 9 3 3 3 12 14 12 -2
12 Yeni Malatyaspor 9 3 3 3 10 12 12 -2
13 Hatayspor 7 3 1 3 7 9 12 -2
14 Trabzonspor 10 3 4 3 12 15 12 -3
15 Antalyaspor 10 2 4 4 11 16 10 -5
16 Sivasspor 9 2 4 3 8 11 9 -3
17 BB Erzurumspor 9 2 4 3 11 15 9 -4
18 Kayserispor 9 2 5 2 5 11 8 -6
19 Denizlispor 9 1 5 3 8 16 6 -8
20 Gençlerbirliği 9 1 6 2 6 16 5 -10
21 MKE Ankaragücü 8 0 6 2 7 15 2 -8
Takım O G M B A Y P AV
1 Altınordu 11 7 2 2 17 11 23 +6
2 Ankara Keçiörengücü 11 6 2 3 18 9 21 +9
3 Samsunspor 11 5 1 5 15 9 20 +6
4 Adana Demirspor 10 5 2 3 19 9 18 +10
5 İstanbulspor 10 5 2 3 17 9 18 +8
6 Tuzlaspor 10 5 2 3 17 16 18 +1
7 Altay 9 5 3 1 16 9 16 +7
8 Giresunspor 10 4 2 4 13 12 16 +1
9 Bursaspor 11 4 5 2 19 19 14 0
10 Balıkesirspor 11 4 5 2 12 15 14 -3
11 Akhisarspor 11 3 4 4 9 14 13 -5
12 Adanaspor 9 3 3 3 13 10 12 +3
13 Bandırmaspor 11 3 6 2 13 14 11 -1
14 Ümraniyespor 11 2 5 4 11 19 10 -8
15 Menemenspor 9 2 4 3 9 13 9 -4
16 Ankaraspor 10 2 6 2 6 15 8 -9
17 Boluspor 10 1 5 4 10 14 7 -4
18 Eskişehirspor 11 0 7 4 5 22 1 -17
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 12 9 2 1 29 10 28 +19
2 Turgutluspor 12 9 3 0 15 13 27 +2
3 Van Spor 12 7 2 3 18 11 24 +7
4 Sakaryaspor 12 6 2 4 18 13 22 +5
5 Serik Belediyespor 12 5 2 5 17 11 20 +6
6 Etimesgut Belediyespor 12 5 3 4 14 8 19 +6
7 Karacabey Belediyespor 12 5 4 3 17 12 18 +5
8 Kırşehir Belediyespor 11 5 3 3 12 8 18 +4
9 Kırklarelispor 11 4 2 5 10 4 17 +6
10 Tarsus İdman Yurdu 11 4 4 3 19 16 15 +3
11 1922 Konyaspor 12 4 6 2 16 12 14 +4
12 Sivas Belediyespor 11 3 3 5 17 15 14 +2
13 Pazarspor 9 4 4 1 15 17 13 -2
14 Bodrumspor 12 3 6 3 19 20 12 -1
15 Kastamonuspor 12 3 6 3 12 20 12 -8
16 Mamak FK 11 3 6 2 8 18 11 -10
17 Pendikspor 11 3 7 1 14 17 10 -3
18 Elazığspor 12 4 7 1 14 21 10 -7
19 Bayburt Özel İdare Spor 9 3 6 0 8 13 9 -5
20 Kardemir Karabükspor 12 0 11 1 3 36 2 -33
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 11 9 1 1 15 4 28 +11
2 1928 Bucaspor 11 8 2 1 22 8 25 +14
3 Fatsa Belediyespor 11 6 3 2 11 8 20 +3
4 Edirnespor 11 6 4 1 17 14 19 +3
5 Ofspor 10 5 2 3 17 13 18 +4
6 Arnavutköy Belediye 10 5 3 2 10 8 17 +2
7 Artvin Hopaspor 11 5 5 1 18 22 16 -4
8 Yeşilyurt Belediyespor 11 4 5 2 13 10 14 +3
9 Belediye Derincespor 11 3 3 5 11 10 14 +1
10 Nevşehir Belediyespor 11 4 5 2 12 12 14 0
11 Çankaya FK 9 4 5 0 8 10 12 -2
12 1877 Alemdağspor 11 3 5 3 14 20 12 -6
13 Payasspor 11 2 6 3 13 17 9 -4
14 Kızılcabölükspor 11 2 6 3 13 19 9 -6
15 Antalya Kemerspor 11 1 6 4 10 18 7 -8
16 Manisaspor 11 1 7 3 7 18 6 -11
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/12/2020 Beşiktaş vs Kasımpaşa
 05/12/2020 Gençlerbirliği vs Alanyaspor
 05/12/2020 Göztepe vs Kayserispor
 05/12/2020 Konyaspor vs BB Erzurumspor
 05/12/2020 Yeni Malatyaspor vs Başakşehir FK
 05/12/2020 Galatasaray vs Hatayspor
 06/12/2020 Fatih Karagümrük vs Çaykur Rizespor
 06/12/2020 Antalyaspor vs MKE Ankaragücü
 06/12/2020 Denizlispor vs Fenerbahçe
 07/12/2020 Trabzonspor vs Sivasspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 01/12/2020 Menemenspor vs Ankaraspor
 02/12/2020 Altay vs Giresunspor
 04/12/2020 Tuzlaspor vs İstanbulspor
 04/12/2020 Bursaspor vs Ümraniyespor
 05/12/2020 Giresunspor vs Eskişehirspor
 05/12/2020 Boluspor vs Altay
 05/12/2020 Menemenspor vs Bandırmaspor
 05/12/2020 Balıkesirspor vs Samsunspor
 06/12/2020 Altınordu vs Ankara Keçiörengücü
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 03/12/2020 Bodrumspor vs Mamak FK
 03/12/2020 Eyüpspor vs Etimesgut Belediyespor
 03/12/2020 Karacabey Belediyespor vs Pendikspor
 03/12/2020 Kırklarelispor vs Kardemir Karabükspor
 03/12/2020 Kırşehir Belediyespor vs Sivas Belediyespor
 03/12/2020 Pazarspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 03/12/2020 Sakaryaspor vs Elazığspor
 03/12/2020 Tarsus İdman Yurdu vs Turgutluspor
 03/12/2020 Van Spor vs Serik Belediyespor
 03/12/2020 1922 Konyaspor vs Kastamonuspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 02/12/2020 Arnavutköy Belediye vs Edirnespor
 02/12/2020 Artvin Hopaspor vs Kızılcabölükspor
 02/12/2020 Belediye Derincespor vs Antalya Kemerspor
 02/12/2020 Diyarbekirspor vs Ofspor
 02/12/2020 Manisaspor vs Fatsa Belediyespor
 02/12/2020 Payasspor vs Nevşehir Belediyespor
 02/12/2020 1877 Alemdağspor vs Yeşilyurt Belediyespor
 02/12/2020 1928 Bucaspor vs Çankaya FK
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI