WELG | STRAZBURG — Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Büyük Dairesi, 2017’den bu yana cezaevinde bulunan iş insanı ve sivil toplum aktivisti Osman Kavala’nın ikinci başvurusuna ilişkin kararını 25 Ağustos’ta açıklayacak. Yeni dava, 2019’daki “derhal serbest bırakılmalı” kararından sonraki tutukluluk süreci ile ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıyla sonuçlanan yargılamayı kapsıyor.

“Kavala v. Türkiye (no. 2)” olarak adlandırılan davanın kararı, Strazburg’daki İnsan Hakları Binası’nda saat 10.00’da düzenlenecek kamuya açık oturumda duyurulacak.

AİHM Büyük Dairesi, başvuruyla ilgili duruşmayı 25 Mart 2026 tarihinde gerçekleştirerek tarafları dinlemişti.

Kavala çok sayıda hak ihlali ileri sürdü

Kavala, ikinci başvurusunda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) insanlık dışı ve aşağılayıcı muamele yasağı, özgürlük ve güvenlik hakkı, adil yargılanma hakkı ile “kanunsuz ceza olmaz” ilkesinin ihlal edildiğini savunuyor.

Başvuruda ayrıca ifade, toplantı ve örgütlenme özgürlükleri ile Sözleşme’deki hakların öngörülen amaçlar dışında sınırlandırılmasını yasaklayan 18’inci maddenin ihlal edildiği öne sürülüyor.

2019’da “derhal serbest bırakılmalı” kararı verilmişti

Osman Kavala, 18 Ekim 2017’de İstanbul Havalimanı’nda gözaltına alındı. On dört günlük gözaltı süresinin ardından 1 Kasım 2017’de “hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs” ve “anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs” suçlamalarıyla tutuklandı.

AİHM, 10 Aralık 2019’da Kavala’nın özgürlük ve güvenlik hakkının ihlal edildiğine karar verdi.

Mahkeme, tutukluluğun Kavala’yı susturma amacı taşıdığı sonucuna vararak AİHS’nin 18’inci maddesinin de ihlal edildiğine hükmetti. Türkiye’den Kavala’nın tutukluluğuna son vermesi ve derhal serbest bırakılmasını sağlaması istendi.

Ancak Kavala tahliye edilmedi.

Beraat kararının ardından yeniden tutuklandı

Kavala, 18 Şubat 2020’de Gezi davasından beraat etti ancak cezaevinden çıkamadan 15 Temmuz darbe girişimiyle ilgili başka bir soruşturma kapsamında yeniden gözaltına alındı.

Daha sonra “siyasal veya askerî casusluk” suçlamasıyla da tutuklanan Kavala, bu dosyadaki tutukluluk nedeniyle cezaevinde kalmayı sürdürdü.

Gezi davasındaki beraat kararının istinaf tarafından bozulmasının ardından yeniden yargılanan Kavala, casusluk suçlamasından beraat etti. Ancak 25 Nisan 2022’de “hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs” suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırıldı.

Yargıtay 3’üncü Ceza Dairesinin 28 Eylül 2023’te cezayı onamasıyla mahkûmiyet kesinleşti.

Türkiye hakkında ihlal prosedürü işletildi

Kavala’nın 2019 tarihli AİHM kararına rağmen serbest bırakılmaması üzerine Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, Şubat 2022’de Türkiye hakkında ihlal prosedürü başlattı.

AİHM Büyük Dairesi, 11 Temmuz 2022’de Türkiye’nin ilk Kavala kararına uyma yükümlülüğünü yerine getirmediğine hükmetti. Mahkeme, Kavala’nın serbest bırakılmasına ilişkin yükümlülüğün devam ettiğini belirtti.

Kavala dosyası, Avrupa Konseyi tarihinde bu istisnai mekanizmanın işletildiği ikinci dava oldu.

İkinci dava neden farklı?

Yarın açıklanacak karar, 2019 tarihli kararın uygulanıp uygulanmadığını inceleyen 2022’deki ihlal prosedüründen farklı bir hukuki süreci kapsıyor.

Büyük Daire bu kez Kavala’nın 2019 sonrasındaki tutukluluğunu, devam eden ceza yargılamasını ve ağırlaştırılmış müebbet mahkûmiyetini AİHS’de güvence altına alınan haklar açısından değerlendirecek.

AİHM kararları, Sözleşme’nin 46’ncı maddesi uyarınca taraf devletler için bağlayıcı nitelik taşıyor. Kararların uygulanmasını Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi denetliyor.

@welgmedya