WELG ÖZEL | Avrupa – Yol TV’de yayınlanan Muharrem Muhabbetleri programları, Alevi kamuoyunda uzun süredir devam eden tartışmayı yeniden görünür kıldı. Programlarda dile getirilen görüşler, bir yandan “Alevilik nereye gidiyor?” sorusunu gündeme taşırken, diğer yandan Aleviliğin Kızılbaş özüyle Şia-Caferi yorumu arasına sıkıştırılmasına yönelik sert eleştirileri beraberinde getirdi.

“Yolun Adı mı Değişiyor, İnancın Özü mü?”

Programlarda yer alan ABF İnanç Kurulu Başkanı Hasan Ali İçlek, Hasan İmre Dede ve Ali Düzgün Gültekin Dede'nin anlattıkları, Aleviliği bağımsız bir inanç ve Kızılbaş direniş geleneği olarak gören çevrelerde derin bir rahatsızlık yarattı. Özellikle Almanya merkezli İnanç Kurulu tartışmaları ve Hasan Ali İçlek’in temsil ettiği çizgi, Aleviliğin giderek Caferi-Şia İslam anlayışına yaklaştırıldığı yönündeki eleştirileri güçlendirdi.

Eleştirilerin merkezinde şu soru var: Kızılbaşlık, tarihsel olarak baskıya, merkezi dine, biata ve şeriatçı düzene karşı bir yol iken; bugün nasıl oluyor da imamet, seyyidlik, kan bağı ve İslam’ın özü söylemleriyle yeniden tanımlanmaya çalışılıyor?

“Dört Kapı Anlatılırken İmamet Vurgusu Öne Çıkıyor”

Programda “dört ana sır” ve benzeri kavramlar üzerinden yapılan açıklamalar, ardından imamet merkezli anlatımlarla birleştirildiğinde ciddi bir çelişki ortaya çıkıyor. Çünkü Kızılbaş-Alevi yolu, tarihsel hafızasında insanı, rızalığı, ikrarı, musahipliği, cem erkânını ve hakikat arayışını esas alırken; Şia-Caferi çizgisinde belirleyici olan imamet, soy ve kan bağı anlayışı başka bir inanç sisteminin temelidir.

Bu nedenle Aleviliği “Hz. Muhammed ve Hz. Ali soyundan gelmek”, “seyyid-i sadat olmak” ya da “kutlu kan” üzerinden tanımlamak, Kızılbaş inancının toplumsal ve tarihsel özünü daraltan bir yaklaşımdır. Alevilikte değer, soyla değil; yolla, ikrarla, duruşla ve insan-ı kâmil olma çabasıyla ölçülür.

“Yeni Bir Alevilik Değil, Eski Bir Asimilasyon Biçimi”

Programlarda “yeni bir Alevilik yaratılıyor” eleştirisinin dillendirilmesi dikkat çekti. Ancak Kızılbaş çevrelerden yükselen karşı görüşe göre asıl sorun yeni bir Alevilik yaratılması değil; Aleviliğin eski ve bilindik bir yöntemle İslamileştirilmesidir.

Bu bakış açısına göre Aleviliği Şia-Caferi kalıbına sokmak, onu bağımsız inanç kimliğinden koparıp mezhepsel bir yorumun içine hapsetmek anlamına geliyor. Böylece Aleviliğin tarihsel direniş damarının, kadın-erkek eşitliğine dayalı cem geleneğinin, doğa-insan-hakikat merkezli felsefesinin üzeri örtülüyor.

“Gazetecileri Boş Verelim” Söylemi Tartışmayı Bitirmez

Programda dile getirildiği aktarılan “birkaç yazarı, gazeteciyi boş verelim” yaklaşımı da ayrıca tartışma yarattı. Oysa Alevilik gibi tarihsel olarak baskı görmüş bir inançta, eleştirel sesleri yok saymak çözüm değil, sorunun parçasıdır.

Gazeteciler, yazarlar ve araştırmacılar bu tartışmayı kişisel husumetle değil; toplumsal sorumlulukla gündeme taşıyor. Çünkü mesele birkaç kişinin ne dediği değil, Aleviliğin gelecekte hangi kimlikle var olacağı meselesidir.

“Kızılbaşlık Tarikata Sığmaz”

Bugün Avrupa’da ve özellikle Almanya’da yürütülen kimi İnanç Kurulu tartışmaları, Aleviliğin kurumsal temsilinde ciddi bir kırılmaya işaret ediyor. Bir tarafta Aleviliği bağımsız, özgün ve tarihsel bir inanç olarak savunanlar; diğer tarafta onu İslam’ın özü, Şia’nın hakikati ya da Caferi yorumunun bir parçası olarak görenler bulunuyor.

Bu tablo, Alevi toplumunun önüne açık bir tercih koyuyor: Alevilik ya Kızılbaş tarihsel hafızasıyla, direnişçi özüyle ve özgün yol erkânıyla geleceğe taşınacak ya da imamet, tarikatçılık ve mezhepçi söylemler içinde eritilerek kimliksizleştirilecek.

“En Özgünüz Diyen de Aynı Yere Bakıyor”

Bugün gelinen noktada çelişki daha da derinleşmiş durumda. Kendini “özgün Alevilik” savunucusu olarak tanıtan bazı çevrelerle açıkça İslamcı-Caferi çizgide duranların söylemleri arasında zaman zaman belirgin bir fark kalmıyor. Biri açıktan İslamileştirme yaparken, diğeri aynı kavramları daha yumuşak bir dille yeniden dolaşıma sokuyor.

Bu nedenle sorun kişilerle sınırlı değildir. Sorun, Aleviliğin hangi kavramlarla, hangi tarihsel hafızayla ve hangi inançsal zeminle tanımlanacağıdır.

“Yolun Geleceği Eleştirel Cesaretle Savunulur”

Alevi toplumu bugün zor bir eşikten geçiyor. Bu eşikte susmak, olup biteni izlemek ya da “iç tartışma büyümesin” diyerek geri çekilmek, Aleviliğin bağımsız kimliğini savunmak isteyenler açısından büyük bir kayıp olur.

Kızılbaşlık; biatın değil, sorgulamanın yoludur. Kızılbaşlık; sarayın, tarikatın, mezhebin değil, hakikatin ve rızalığın yoludur. Bu yol, kan bağıyla değil, ikrarla yürünür. Bu yol, imamet zinciriyle değil, insanın insana ve doğaya karşı sorumluluğuyla anlam kazanır.

Bugün yapılması gereken, Aleviliği Şia-İslam kalıplarına sıkıştırmaya çalışan her anlayışa karşı açık, cesur ve tarihsel bilince dayalı bir söz kurmaktır. Çünkü Alevilik, kendi köklerinden koparıldığında geriye adı kalan, özü boşaltılmış bir kimlik kalır.

@welgmedya.com