WELG | Viyana – Federal hükümet ve eyaletler, aylardır süren zorlu müzakerelerin ardından 2026–2029 dönemini kapsayan yeni İstikrar Paktı üzerinde anlaşmaya vardı. SPÖ’lü Maliye Bakanı Markus Marterbauer, 2028 yılına kadar AB’nin açık prosedüründen çıkmayı hedeflediklerini belirtirken, bundan sonra bütçe açıklarının federal hükümet ile eyalet ve belediyeler arasında net şekilde paylaştırılacağını söyledi. Yeni pakt aynı zamanda veri paylaşımında köklü bir reformu beraberinde getiriyor. Federal ve eyalet temsilcileri, anlaşmayı bütçe disiplininin yeniden inşası için önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirdi.

Borçlanmada Yeni Dönem: Veriler Aylık Açıklanacak, Koordinasyon Artacak

Marterbauer, bugüne kadar eyaletlerin borçlanma verilerinin Bakanlığa yalnızca toplu halinde ulaştığını, bunun da hatalı planlamalara yol açtığını hatırlattı. Birkaç hafta önce beklenmedik şekilde ortaya çıkan 2 milyar avroluk ek açık, mevcut sistemin sürdürülemezliğini gözler önüne sermişti. Yeni pakt kapsamında eyaletler borçlanma durumlarını aylık olarak açıklamakla yükümlü olacak. Dış kurumlara ait verilerin de detaylandırılmasıyla birlikte, hem federal hükümet hem eyaletler için şeffaf, düzenli ve karşılaştırılabilir bir bütçe izleme mekanizması kurulacak.

Bu veri sistemi, gelecek yıldan itibaren geçerli olacak yeni muhasebe yönetmeliğiyle güvence altına alınacak. Ayrıca Brüksel’e bildirim yapılmadan önce federal ve eyalet temsilcilerinin düzenli olarak buluşacağı bir komite oluşturulacak. Böylece AB’ye gönderilen mali verilerde uyum sağlanması amaçlanıyor.

Borç Dağılımında Yeni Oran: 76’ya 24

Yeni paktla birlikte federal hükümet ile eyalet ve belediyeler arasındaki borçlanma oranı yeniden tanımlandı. Mevcut sistemde federal pay %78, eyalet ve belediyelerin payı %22 iken; bu oran artık %76’ya %24 olarak güncellenecek. En önemli değişiklik, sosyal sigorta kurumlarının da federal borçlanma oranına dahil edilmesi. Bu durum federal hükümetin tasarruf baskısını artırırken, eyaletlere daha sınırlı bir yük getiriyor.

Vorarlberg Eyalet Başkanı Markus Wallner, yıllara göre değişen oranlara rağmen dört yıllık ortalamanın yüzde 24,25 olacağını belirtti. 2026’da eyalet–belediye payı daha yüksek başlayacak, sonraki yıllarda kademeli şekilde düşecek. Marterbauer, hedeflenen toplam borçlanma içindeki yıllık payları ayrıntılı şekilde açıkladı ve 2028’de borcun “%3’ün altında” tutulmasının ana hedef olduğunu vurguladı.

“Dostane Uzlaşma”: Sağlık ve Eğitim Reformları İçin Zemin Hazırlığı

İstikrar paktının taraflarca memnuniyetle karşılanmasının önemli bir nedeni, önümüzdeki aylarda başlayacak olan ve özellikle sağlık ile eğitim sistemlerini kapsayan büyük reform görüşmeleri için güven yaratması. Eyalet temsilcileri, paktın “zor” başlıklara geçmeden önce oluşturulmuş kritik bir işbirliği çerçevesi olduğunu vurguladı.

Wallner, istikrar paktının göreceli olarak daha kolay bir alan olduğunu kabul ederken, reform ortaklığına geçiş için gerekli güveni sağladığını ifade etti. Paktın, 2029 sonrasında da eyaletlerin borçlanma payının yüzde 24 olarak sürmesi konusunda geçici bir uzlaşma sunduğu belirtildi.

Hükümetten ve Muhalefetten Tepkiler: “Büyük Dönüm Noktası” – “Kaçırılmış Fırsat”

Maliye Devlet Sekreteri Barbara Eibinger-Miedl, paktı “büyük bir dönüm noktası” olarak tanımlayarak federal ve eyalet yönetimlerinin birlikte sorumluluk üstlenebilmesinin önemli olduğunu söyledi. NEOS’tan Josef Schellhorn da anlaşmayı “ilk etap” olarak nitelendirerek reformların devam etmesi gerektiğine dikkat çekti.

Steiermark Eyaleti Maliye Başkanları Konferansı Başkanı Willibald Ehrenhöfer, yeni düzenlemenin çok daha fazla netlik ve istikrar sağlayacağını belirtti. Viyana Maliye Bakanı Barbara Novak ise aylardır süren yoğun tartışmaların, belediye ve eyaletlerin karşı karşıya kaldığı sorunlara dair önemli bir farkındalık oluşturduğunu söyledi. Belediyeler Birliği Başkanı Johannes Pressl, belediyelerin mali istikrarı koruyabilmek için daha fazla borçlanmak zorunda kalacağını, buna karşın hedeflerinin 2030’a kadar net sıfır yeni borçlanma olduğunu vurguladı.

Tirol Eyalet Başkanı Anton Mattle ise paktı “gecikmiş ama gerekli” bir adım olarak tanımladı ve Tirol’ün borçsuz bütçe politikası sayesinde anlaşmaya rahatlıkla destek verebildiğini ifade etti.

Başbakan Stocker: “Artık Net Kurallar Var”

Federal Şansölye Christian Stocker, anlaşmanın sağlanması için yoğun baskı yapmıştı. Tüm müzakerecilere teşekkür eden Stocker, artık “net kurallar ve daha fazla şeffaflık” sayesinde daha öngörülebilir bir maliye politikasının mümkün olduğunu söyledi.

Yeşiller: “Asgari Uzlaşma ve Kaçırılmış Fırsat”

Yeşiller’in bütçe sözcüsü Jakob Schwarz, paktı olumlu ama yetersiz buldu. Schwarz’a göre veri açıklığı önemli bir kazanım olsa da eyaletlere tanınan geniş borçlanma alanı federal bütçede milyarlarca avroluk açık yaratabilir ve ileride sert bir tasarruf programını gündeme getirebilir. Bu nedenle paktı “kaçırılmış büyük bir fırsat” olarak nitelendirdi.

Bütçe Açığı Risk Altında: Hedefler Şaşarsa Pakt da Geçersiz Olabilir

Marterbauer, mevcut yılın bütçe açığına ilişkin yeni bir veri olmadığını söyledi. Kesin rakamların gelecek baharda açıklanacağı belirtildi. Ancak eyaletlerin beklenenden daha kötü bütçe performansı göstermesi nedeniyle bu yıl için hedeflenen açık yüzde 4,5’ten yüzde 4,9’a çıkarsa, bugün üzerinde uzlaşılan borç azaltım planı geçerliliğini yitirebilir.

Müzakereler Nisan’da başlamıştı ve paktın yıl bitmeden AB’ye bildirilmesi gerekiyordu. Bu nedenle görüşmeler baskı altında yürütüldü. Parlamento onayının Aralık ayında tamamlanması bekleniyor.

@welgmedya.com