WELG  - ÖZEL | İstanbul – İstanbul’da CHP’li belediyelere yönelik peş peşe soruşturmalar, gözaltılar, tutuklamalar ve görevden uzaklaştırmalar, tartışmayı belediye başkanlarının bireysel hukuki durumlarının ötesine taşıdı. 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi’nde de çoğunluğu elde eden CHP açısından yaşanan süreç kritik bir soruyu gündeme getiriyor: Sandıkta oluşan siyasi denge, devam eden adli ve idari süreçlerin birikimli etkisiyle değişebilir mi?

31 Mart 2024 yerel seçimlerinin ardından İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi’nde yıllar sonra çoğunluk el değiştirdi.

İtiraz süreçlerinin tamamlanmasının ardından yeni dönem İBB Meclisi CHP’nin 185, AK Parti’nin 129, MHP’nin ise 2 üyesiyle oluştu. Böylece CHP yalnızca İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nı kazanmakla kalmadı, Büyükşehir Belediye Meclisi’nde de çoğunluğu elde etti.

Ancak seçimlerden sonraki dönemde İstanbul’daki CHP’li belediyelere yönelik yürütülen soruşturmalar; belediye başkanlarının, belediye yöneticilerinin ve bazı meclis üyelerinin adli süreçlerin konusu olmasıyla birlikte yerel demokrasi tartışmasını büyüttü.

Esenyurt’tan Beşiktaş’a, Şişli’den Beylikdüzü’ne, Avcılar’dan Büyükçekmece’ye kadar İstanbul’un farklı ilçelerinde seçilmiş yerel yöneticiler ceza soruşturmalarının odağına girdi.

Hedef yalnızca belediye başkanları mı?

Tartışmanın İBB açısından kritik noktalarından biri Büyükşehir Belediye Meclisi’nin yapısı.

İBB Meclisi yalnızca Büyükşehir düzeyinde görev yapan isimlerden oluşmuyor. İlçe belediye başkanları ile ilçe belediye meclislerinden gelen üyeler de Büyükşehir Meclisi’nde yer alıyor.

Dolayısıyla ilçelerde belediye başkanlıklarında ve meclis üyeliklerinde meydana gelebilecek değişiklikler, belirli koşullarda Büyükşehir Belediye Meclisi’nin siyasi aritmetiğini de etkileyebiliyor.

Bu durum muhalefet çevrelerinde şu sorunun giderek daha fazla gündeme gelmesine yol açıyor:

Operasyonların birikimli siyasi sonucu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nde sandıkta ortaya çıkan çoğunluğun zaman içerisinde aşınması olabilir mi?

Bugün itibarıyla bu soruya “AK Parti’nin kanıtlanmış planı budur” şeklinde yanıt vermeyi sağlayacak kamuya açık bir belge bulunmuyor.

Ancak soruşturmaların büyük bölümünün muhalefetin yönettiği belediyelerde yoğunlaşması ve bazı dosyalarda belediye başkanlarının yanı sıra belediye yöneticileri ve meclis üyelerinin de soruşturmaların konusu olması, meselenin siyasi boyutunun tartışılmasına neden oluyor.

İmamoğlu dosyası sürecin merkezinde

İstanbul’daki sürecin merkezindeki isim Ekrem İmamoğlu.

İmamoğlu 19 Mart 2025’te çok sayıda belediye yöneticisi ve çalışanıyla birlikte gözaltına alındı ve daha sonra tutuklandı.

İBB’ye ilişkin ana davanın görülmesine 9 Mart 2026’da Silivri’de başlandı. Dosyada İmamoğlu dahil toplam 402 sanık yargılanıyor.

Savcılık tarafından İmamoğlu ve diğer sanıklar hakkında çeşitli yolsuzluk ve örgütlü suç iddiaları ileri sürülürken, İmamoğlu ve savunması suçlamaların siyasi amaç taşıdığını savunuyor.

İktidar kanadı ise soruşturmaların siyasi müdahaleyle yürütüldüğü iddialarını reddediyor ve yargının bağımsız olduğunu belirtiyor.

Bu nedenle dosyadaki suçlamaların kesinleşmiş mahkeme kararı olmadığı ve yargılamanın devam ettiği gerçeği, siyasi tartışmadan ayrı tutulması gereken hukuki noktalardan biri.

Tartışma artık İstanbul sınırlarını aştı

İstanbul’daki belediyelere yönelik adli süreçler uluslararası kurumların Türkiye değerlendirmelerine de yansıdı.

Avrupa Komisyonu’nun 2025 Türkiye Raporu, Türkiye’de demokratik kurumların işleyişi, yargı bağımsızlığı ve siyasi çoğulculuk konusunda eleştiriler içeriyor.

İstanbul’daki belediye operasyonları da bu daha geniş hukuk devleti ve siyasi rekabet tartışmasının parçalarından biri haline geldi.

İktidar ise uluslararası kuruluşlardan ve muhalefetten gelen siyasi müdahale eleştirilerini kabul etmiyor; devam eden dosyaların ceza soruşturmaları olduğunu ve suçlamaların bağımsız yargı tarafından değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

Sandık var, peki sandığın sonucu ne kadar güvende?

Asıl tartışma burada başlıyor.

Demokratik sistemlerde seçilmiş olmak hiç kimseye cezai dokunulmazlık sağlamaz. Bir belediye başkanı veya meclis üyesi hakkında suç şüphesi varsa soruşturma yürütülmesi hukuk devletinin doğal bir parçasıdır.

Ancak seçilmiş kişilerin tutuklanması veya görevlerinden uzaklaştırılması aynı zamanda seçmenin sandıkta oluşturduğu temsil yapısını doğrudan etkilediği için çok daha yüksek hukuki ve demokratik hassasiyet gerektirir.

Bu nedenle tartışmanın iki ayrı boyutu bulunuyor.

Bir tarafta savcılıkların ileri sürdüğü suçlamalar ve devam eden ceza yargılamaları var.

Diğer tarafta ise bu süreçlerin seçilmiş yerel yönetimlerin görev yapabilme kapasitesi ve seçmenin oluşturduğu siyasi denge üzerindeki etkisi bulunuyor.

Türkiye’deki tartışma tam olarak bu iki alanın kesiştiği noktada büyüyor.

Bir yanda normalleşme, diğer yanda yerel demokrasi tartışması

Türkiye aynı dönemde Kürt meselesi ve uzun yıllardır devam eden çatışmanın sona erdirilmesine yönelik diyalog, silahsızlanma ve toplumsal normalleşme tartışmalarına da sahne oluyor.

Diğer tarafta ülkenin ana muhalefet partisinin çok sayıda seçilmiş belediye başkanı, belediye yöneticisi ve yerel siyasetçisi ceza soruşturmalarıyla karşı karşıya.

Bu iki sürecin aynı döneme denk gelmesi Türkiye’de “demokratik normalleşmenin kapsamı” konusunda yeni bir tartışma yaratıyor.

Gerçek demokratik normalleşmenin ölçütlerinden biri de siyasi görüşü ne olursa olsun seçilmiş yöneticilerin aynı hukuk güvencelerine sahip olması.

Bu noktada belirleyici olan suçlamaların kime yöneltildiğinden çok, soruşturmaların somut delillerle yürütülmesi, adil yargılanma hakkının korunması ve yargı süreçlerinin siyasi rekabetin bir parçası olmadığına ilişkin toplumsal güvenin sağlanması.

İbb meclisi neden kritik?

31 Mart 2024 sonrasında ortaya çıkan başlangıç tablosu oldukça netti:

CHP 185, AK Parti 129, MHP ise 2 üyeyle İBB Meclisi’ne girdi.

Bu tablo CHP’ye Büyükşehir Meclisi’nde açık bir çoğunluk sağladı.

Bir meclis çoğunluğunun istifalar, parti değişiklikleri veya seçimler sonucunda değişmesi demokratik siyasetin olağan işleyişinin parçasıdır.

Ancak seçilmiş üyelerin geniş çaplı tutuklamalar, görevden uzaklaştırmalar veya diğer olağanüstü müdahalelerin birikimli etkisiyle meclis dışında kalması durumunda tartışma farklı bir boyuta taşınır.

O noktada mesele yalnızca hangi partinin kaç sandalyesi kaldığı değil, seçimle oluşan temsil yapısının seçim dönemi boyunca ne ölçüde korunabildiği olur.

İstanbul Türkiye’de yerel demokrasinin en büyük sınavlarından biri

Bugün yaşanan tartışma artık yalnızca Ekrem İmamoğlu’nun veya herhangi bir ilçe belediye başkanının siyasi geleceğiyle sınırlı değil.

Yaklaşık 16 milyon insanın yaşadığı İstanbul’da seçmenin 31 Mart 2024’te oluşturduğu yönetim ve temsil yapısının görev dönemi boyunca nasıl değişeceği yakından izleniyor.

Bir tarafta devam eden ve sonuçları mahkemeler tarafından belirlenecek ceza dosyaları bulunuyor.

Diğer tarafta ise bu dosyaların İstanbul’daki seçilmiş yönetim yapısı üzerindeki siyasi sonuçları var.

Bu nedenle önümüzdeki süreçte yalnızca mahkemelerin hangi kararları vereceği değil, bu kararların İBB Meclisi’nin aritmetiğini nasıl etkileyeceği de önem taşıyor.

İstanbul’daki gelişmelerin ortaya çıkardığı temel soru ise giderek daha belirgin hale geliyor:

Sandıkta oluşan İstanbul tablosu, beş yıllık görev süresinin sonuna kadar ne ölçüde korunacak?

Bu sorunun yanıtı yalnızca İstanbul’daki siyasi dengeleri değil, Türkiye’de seçimle elde edilen yerel yönetim yetkisinin hukuki ve demokratik güvencelerinin nasıl işleyeceğini de gösterecek.

@welgmedya.com