~ Çoklukta Bir'lik ve Bir'likte Çokluk Üzerine Diyalektik Bir İnceleme ~

İnsanlık tarihi boyunca sorulan en büyük soruların başında şu gelmiştir:

İnsan kimdir?

Bu soru ilk bakışta bireye ilişkin görünse de, gerçekte çok daha büyük bir sorgulamanın kapısını aralar:

Evren nedir?

Bilinç nedir?

Bilgi nasıl oluşur?

Gerçeklik yalnızca gördüklerimizden mi ibarettir?

İnsan evrenin içinde tesadüfen ortaya çıkmış bir canlı mıdır, yoksa evrenin kendisini anlamaya çalışan bilinçli bir yansıması mı?

Bu sorular farklı çağlarda farklı dillerle sorulmuştur. Kimi zaman filozofların metinlerinde, kimi zaman mistiklerin sözlerinde, kimi zaman da modern bilimin laboratuvarlarında...

Hallac-ı Mansur'un asırlar öncesinden gelen şu sözü ise bütün bu tartışmaların merkezine dokunmaktadır:

"İNSAN BİR KÂİNATTIR, ANCAK KÂİNATTA İNSANDIR.

TEK TEK BAKARSAN ÇOK GÖRÜRSÜN,

BÜTÜN BAKARSAN TEK GÖRÜRSÜN."

Bu söz yalnızca ''tasavvuf-i'' bir ifade değil; insanın kendisini, toplumu, evreni ve hakikati algılayış biçimine yönelik güçlü bir düşünsel davettir.

İNSAN: ''KÜÇÜK BİR EVREN''DİR!

Tasavvuf geleneğinde insan sıklıkla "küçük âlem", kâinat ise "büyük âlem" olarak tanımlanmıştır.

Bu yaklaşım insanı yalnızca biyolojik bir varlık olarak değerlendirmez.

Çünkü insanın içinde:

Madde vardır.

Enerji vardır.

Duygu vardır.

Akıl vardır.

Hafıza vardır.

Yaratıcılık vardır.

Yıkıcılık vardır.

Umut vardır.

Korku vardır.

Sevgi vardır.

Çelişki vardır.

Nasıl ki evrende yıldızlar, galaksiler, görünmeyen kuvvetler ve sonsuz hareket varsa;

İnsanın iç dünyasında da düşünceler, arzular, bilinçaltı süreçler ve hayaller bulunmaktadır.

Bu nedenle insan yalnızca evrenin içinde yaşayan bir canlı değildir.

Aynı zamanda evrenin karmaşıklığını kendi içinde taşıyan bir yapıdır.

Belki de Hallac'ın işaret ettiği ilk gerçek budur:

Kendini anlamaya çalışan insan, aslında evreni anlamaya başlamaktadır.

''KÜÇÜK EVRENDE'' BİLGİNİN GENİŞLEYEN UFKU HER ÇAĞDA DURMADAN HIZLA DEVAM ETMİŞTİR!

İnsanlığın bütün tarihi, bilginin genişleme tarihidir.

Ancak bilgi durağan değildir.

Her deneyim yeni bir bilgi üretir.

Her bilgi yeni bir soru doğurur.

Her soru yeni bir bilinmezliğin kapısını açar.

Bu nedenle bilgi yalnızca birikmez.

Aynı zamanda dönüşür.

Tıpkı evren gibi...

Evren genişledikçe ufuk büyür.

Ufuk büyüdükçe bilinmeyen alan da büyür.

Bu nedenle hakikate yaklaşmak çoğu zaman daha fazla cevap bulmak değil, daha doğru sorular sormaya başlamaktır.

ÇOKLUK VE ''BİR''LİK ''PROBLEMİ''(!)(?)

Hallac'ın sözündeki en derin nokta belki de şudur:

"TEK TEK BAKARSAN ÇOK GÖRÜRSÜN, BÜTÜN BAKARSAN TEK GÖRÜRSÜN."

Yakından bakıldığında dünya farklılıklarla doludur.

İnsanlar farklıdır.

Toplumlar farklıdır.

Milletler farklıdır.

İnançlar farklıdır.

Düşünceler farklıdır.

Kültürler farklıdır.

Bu farklılıklar inkâr edilemez.

Ancak daha geniş bir perspektiften bakıldığında farklı bir gerçeklik ortaya çıkar.

Bütün insanlar aynı biyolojik kökene sahiptir.

Aynı gezegen üzerinde yaşamaktadır.

Aynı doğanın parçasıdır.

Aynı fizik yasalarına tabidir.

Daha da önemlisi, insan bedenindeki atomların büyük bölümü milyarlarca yıl önce yıldızların içinde oluşmuştur.

Bu nedenle insan evrenden ayrı değildir.

Evrenden doğmuştur.

Burada Hallac'ın sezgisel olarak işaret ettiği düşünce ile modern bilimin ulaştığı bazı sonuçlar arasında dikkat çekici bir paralellik ortaya çıkmaktadır.

Yöntemler farklıdır.

Fakat soru aynıdır:

Parçalar mı gerçektir, yoksa bütün mü?

DİYALEKTİK GERİLİM: TIPKI ARTI İLE EKSİNİN ÇARPIŞMASINDAN ÖTE BİRBİRİNDEN KOPMAZ BAĞLAYICILIĞIDIR!

İnsan düşüncesi çoğu zaman karşıtlıklar üzerinden ilerler.

Bir'lik ve çokluk.

Madde ve mana.

Beden ve ruh.

Birey ve toplum.

Bilinen ve bilinmeyen.

Görünen ve görünmeyen.

Diyalektik düşünce bize şunu öğretir:

Karşıtlıklar birbirini yok etmek için değil, birbirini anlamlandırmak için vardır.

Çokluk olmadan birlik anlaşılamaz.

Birlik olmadan çokluk anlam kazanamaz.

Bu nedenle hakikat çoğu zaman uçlardan birinde değil, ikisi arasındaki ilişkide ortaya çıkar.

BİLİNÇ: ASLINDA EVRENİN KENDİSİNE BAKAN YÜZÜDÜR!

Modern bilimin en büyük problemlerinden biri bilinçtir.

İnsan yalnızca düşünen bir canlı değildir.

Aynı zamanda düşündüğünü düşünebilen bir canlıdır.

Kendi varlığını sorgulayabilir.

Ölümü düşünebilir.

Kendisini inceleyebilir.

Evren üzerine düşünebilir.

Bu nedenle bazı düşünürler insanı şöyle tanımlamıştır:

"Evrenin kendisini gözlemleyen parçasıdır."

Bu ifade bilimsel bir teori değil, felsefi bir yorumdur.

Ancak güçlü bir anlam taşır.

Çünkü insan evreni araştırırken aslında kendi kökenini araştırmaktadır.

Kendini anlamaya çalışırken ise evreni anlamaya yaklaşmaktadır.

ALGININ ''SINIRLARI'' VE ''GÖRÜNMEYEN''(!)(?) GERÇEKLİK!

İnsanlık tarihi boyunca dikkat çekici bir durum vardır.

Birbirinden habersiz toplumlar sürekli olarak görünmeyen katmanlardan söz etmişlerdir.

Yedi kat gök.

Yedi kat yer.

Görünmeyen varlıklar.

Kaybolan varlıklar.

Cinler.

Farklı âlemler.

Göz perdesi.

Modern insan bu kavramları çoğu zaman mitoloji veya sembolik anlatımlar olarak değerlendirmektedir.

Ancak burada asıl önemli olan şey, bu anlatıların doğruluğundan çok neden ortaya çıktıklarıdır?

İnsanlık neden binlerce yıl boyunca görünmeyen gerçekliklerden söz etmiştir?

Belki de bunun nedeni insanın her zaman algısının sınırlarını hissetmiş olmasıdır.

Çünkü bugün bilim de insan algısının sınırlı olduğunu göstermektedir.

İnsan gözü elektromanyetik tayfın yalnızca küçük bir bölümünü görebilir.

İnsan kulağı belirli frekansları duyabilir.

Beyin çevresindeki bilgi akışının yalnızca küçük bir kısmını işleyebilir.

Bu nedenle insanın algılayamadığı her şeyin yok olduğunu söylemek mümkün değildir.

Ancak aynı şekilde algılayamadığımız her şeyin var olduğunu söylemek de mümkün değildir.

Tam bu noktada felsefi soru ortaya çıkar:

Gerçeklik ile algılanan gerçeklik aynı şey midir?

Belki de kadim insanlığın "göz perdesi" dediği şey, insan bilincinin doğal sınırlarını anlatan güçlü bir metafordur.

Bilim her ne kadar gözlemlenebilir ve doğrulanabilir veriler üzerinden ilerlese de, insanlık tarihi boyunca birçok birey kendi deneyimlerinde açıklamakta zorlandığı olgularla karşılaştığını ifade etmiştir.

Bu durum, söz konusu deneyimlerin nesnel gerçekliğini kanıtlamasa da, insan bilincinin ve algısının sınırlarının hâlâ tam olarak anlaşılmadığını göstermektedir.

*KRİPTOKARASAL HİPOTEZ VE KADİM SORULARIN MODERN DİLİ AYNI PARALELLİKTE SORGULAMAYA DEVAM ETMEKTEDİR!

Günümüzde bazı araştırmacılar, insanlığın fark edemediği gelişmiş zekâların veya farklı bilinç biçimlerinin dünya üzerinde bulunabileceğine dair spekülatif hipotezler ortaya atmaktadır:

Bu hipotezler doğrulanmış değildir.

Ancak dikkat çekici olan nokta başka yerdedir.

Kadim insanlık görünmeyen varlıklardan söz etmiştir.

Modern insan görünmeyen uygarlıklardan söz etmektedir.

Kelimeler değişmiştir.

Fakat soru değişmemiştir.

İnsan, gördüğünün ötesinde bir gerçeklik olup olmadığını merak etmektedir.

Aslında burada mesele uzaylılar değildir:

Mesele insanın bilgi sınırıdır.

Mesele insanın algı sınırıdır.

Mesele insanın bilinç sınırıdır.

Bu hipoteze göre söz konusu varlıklar:

. İnsanlardan çok daha eski olabilir,

. Yer altında, okyanusların derinliklerinde veya erişilemeyen bölgelerde yaşıyor olabilir,

. Ya da insan toplumu içine karışmış şekilde fark edilmeden varlıklarını sürdürüyor olabilirler.

Ancak önemli bir nokta:

Bu, kanıtlanmış bir bilimsel gerçek değil, tartışmaya açılmış spekülatif bir hipotezdir.

TEZ, ANTİTEZ VE SENTEZ

TEZ

İnsan ve evren özünde bir bütündür.

Görünen ayrılıklar daha derindeki birliğin farklı ifadeleridir.

ANTİTEZ

İnsanlar, toplumlar, kültürler ve düşünceler birbirinden farklıdır.

Gerçeklik çokluk üzerine kuruludur.

SENTEZ

Hakikat ne yalnızca birliktedir ne de yalnızca çoklukta.

Birlik, çokluk aracılığıyla görünür.

Çokluk ise birlik sayesinde anlam kazanır.

İnsan evren değildir.

Ancak evrenin kendisini sorgulayabilen bir parçasıdır.

İnsan her şeyi bilemez.

Ancak bilmediğini fark edebilir.

İnsan bütün gerçekliği göremez.

Ancak gördüğünün bütün gerçeklik olmayabileceğini anlayabilir.

Belki de Hallac-ı Mansur'un asırlar önce işaret ettiği hakikat tam olarak budur:

''TEK TEK BAKARSAN ÇOK GÖRÜRSÜN.

BÜTÜN BAKARSAN TEK GÖRÜRSÜN.'

Hakikati anlamak ise çokluğu inkâr etmekte değil, çokluğun içindeki birliği; Birliği savunurken de çokluğun değerini görebilmektedir.

Aşk İle...Sevgiyle...Işık İle...

Ahmet Değer

*KRİPTOKARASAL HİPOTEZ(Cryptoterrestrial Hypothesis); Dünya üzerinde gizlice varlığını sürdüren, insanlığın henüz fark etmediği gelişmiş veya farklı bir uygarlığın ya da zekânın bulunabileceğini öne süren varsayımdır.