"İnsan, aklını başkasına teslim ettiği gün, özgürlüğünü de teslim etmiş olur."

Tarih boyunca insanlığın önüne çıkarılan en tehlikeli cümlelerden biri belki de şu olmuştur: "İtaat et, sorgulama." Bu cümle ilk bakışta düzeni koruyan, birliği sağlayan masum bir çağrı gibi görünse de, gerçekte düşüncenin zincire vurulmasının, vicdanın susturulmasının ve bireyin kişiliğini kaybetmesinin başlangıcıdır.

Benim kabul etmediğim tek anlayış budur. Kim olursa olsun; ister bir siyasi lider, ister bir din adamı, ister bir örgüt yöneticisi, ister bir aile büyüğü... Hiç kimsenin, yalnızca makamına, unvanına ya da otoritesine güvenerek benden sorgusuz itaat isteme hakkı yoktur.

Çünkü insanı insan yapan, itaat etmesi değil; düşünmesi, araştırması ve vicdanıyla karar vermesidir.

Bir düşünce bana "Önce bana inan, sonra anlarsın." diyorsa, orada durup düşünmek gerekir. Çünkü hakikat, sorgulanmaktan korkmaz. Doğru olan fikir, eleştirildikçe güçlenir. Yanlış olan ise sorgulama karşısında çöker. Bu yüzden sorgulamayı yasaklayan her anlayış, aslında kendi zayıflığını gizlemeye çalışmaktadır.

Tarih bunun sayısız örnekleriyle doludur. Krallar da bunu istedi, diktatörler de bunu istedi. Kimi din yorumcuları da bunu istedi, kimi ideolojik hareketler de... Sağdan sola, doğudan batıya değişmeyen tek şey, otoritenin insandan önce teslimiyet istemesiydi.

Bir dönem insanlar, "Tanrı böyle emrediyor." denilerek susturuldu. Başka dönemlerde ise "Parti bilir", "Örgüt bilir", "Lider bilir" denilerek aynı yöntem farklı isimlerle devam ettirildi. Oysa hiçbir düşünce, eleştiriden muaf değildir. Hiçbir insan hata yapmayacak kadar kusursuz değildir.

Aklını kullanmayan insan, zamanla başkasının aklıyla yaşamaya başlar. Vicdanını susturan insan ise bir gün başkasının vicdanına mahküm olur. İşte toplumların en büyük felaketi de burada başlar. Çünkü sorgulamayan bireylerden oluşan toplumlar, en büyük yanlışları bile alkışlayabilir.

Bugün aile içinde de aynı anlayış zaman zaman karşımıza çıkıyor. "Büyüklerin sözünü sorgulama." deniliyor. Köyde, mahallede, cemaatte, partide, dernekte, sendikada aynı cümle farklı şekillerde tekrar ediliyor: "Biz ne diyorsak doğrudur."

Hayır...

Doğru olan, bir kişinin söylediği için doğru değildir. Doğru, ancak aklın, bilimin, vicdanın ve adaletin süzgecinden geçtiğinde doğrudur.

Ben hiçbir düşünceyi yalnızca bana söylendiği için kabul etmem. Araştırırım. Okurum. Farklı görüşleri dinlerim. Kendi aklımda tartarım. Vicdanımla hesaplaşırım. Sonra karar veririm. Çünkü özgür birey olmanın yolu budur.

İnsanlık, sorgulayan insanların omuzlarında yükseldi. Sokrates, "Sorgulanmamış hayat yaşanmaya değmez." derken bunu anlatıyordu. Bilim insanları, filozoflar, sanatçılar ve hakikat arayıcıları dünyayı değiştirebildiler; çünkü kendilerine söyleneni körü körüne kabul etmediler.

İtaat, düşüncenin yerine geçtiği anda insan olmanın anlamı kaybolur.

Benim inancım da, siyaset anlayışım da, yaşam felsefem de tek bir ilkeye dayanır:

Hiç kimse, hiçbir kurum, hiçbir ideoloji ve hiçbir inanç yorumu benden sorgulamadan teslim olmamı isteyemez.

Çünkü insan, önce aklına; sonra vicdanına karşı sorumludur.

Hakikat, itaat edenlerin değil; cesaretle sorgulayanların yolunu aydınlatır. Ve özgürlük, "Evet" demeyi bilenlerin değil, gerektiğinde "Neden?" diye sorabilenlerin omuzlarında yükselir.

Mehmet Ali Demir