Değerli dostlar.
Geçtiğimiz günlerde Musevilerin (yani Yahudilerin) ibadet edişini gösteren bir video paylaşmıştım. Yahudilerde tıpkı Sünnilerin namaz kılışı gibi ibadet ediyorlardı ama sırf bu benzerlik Sünniliği Yahudilikle özdeş kılar mı? Özdeş kılmıyor.
Bugün İslam denilince akla gelen bir çok şey hatta her şey İslamdan önce var. Mesela Kabe var, Kabe’ye gitmek anlamında hac var, oruç, ibadet biçimi vs her şey var ama Muhammet bunları oralardan alıp, içini farklı doldurmuş.
Batiniliğin bir türevi olan Alevilik ise bu kavramların içini daha farklı doldurmuş.
Alevilikte de Salat anlamına gelen ibadet var, Cem ediyorlar ama bu Sünnilerin ibadetine hiç mi hiç benzemiyor.
Alevi bizde de hac var, bizde haca gideriz amma bizim için Hak insanların gönlündedir biz gönül ziyaretini hac kabul ederiz diyor; bunun için ünlü Alevi aşığı Agahi “Haca gitmez diye tân eylemişler benim ise her gün hacılığım var” diyor.
Ben bunun için Kudred Kandili kitabımı anlatmaya Alevilerin bir konuyu işleyiş biçimi olan Batiniliği anlatarak başladım. Batiniliği anlamadan Alevilik anlaşılmaz, çünkü her şeyin bir batıni birde zahiri görünüşü var.
Velayetname, “Tevalla ve teberrayı Hacı Bektaş getirdi” der. Alevi İslami kesim içinde Ali’yi seveni sevmeyi sevmeyenden de uzak durmayı şart koşmuş tevalla ile teberra bu anlama geliyor.
Peki Alevi inancında Ali kültü, Ali kavramı ne ifade ediyor; bununda tıpkı hac kavramı gibi bir batini bir zahiri yanı var bunu iyice anlamak lazım. Kudred Kandili kitabımda Yeminin 1519’yılında Türkçeye çevirdiği Şeyh Rukneddin’in kitabından Evrenin var oluşunu anlatan bir bölümü olduğu gibi aktardım. Yemini’nin Türkçeye çevirdiği Şeyh Rukneddin’in kitabında deniyor ki, “ay yoğuken gök yoğuken bu cihanda var olan” Kudred Kandilinde balkıyan bir ışık vardı. Biz bu ışığa Hak diyoruz; dışardan bakınca bir tek ışık gibi görülen bu ışığın iki rengi vardı, bu Işın bir yanı akdi bir yanı da yeşildi deniyor. İşte bu ışıktan bir nida (bir ses) geliyor, bu ışık diyor ki “ben Aliyem bu ışığın ağ olan kısmı benem yeşil olan kısmıda emmimin oğlu Muhammed’dir” diyor. İşte var olan bütün bu alem iki renkli olan bu ışıktan geldiği için nereye baksan sana bu ışığın bir parçası bir yansıması görülüyor. İşte bundan dolayı Kul Himmet “yedi iklim dört köşede Ali’yi gördüm Ali’yi” diyor.
Alevi inancının merkezinde olan batın gözüyle bakınca gördüğü Ali bu. Tıpkı, hac kavramı gibi, oruç kavramı gibi, ibadet kavramı gibi Ali kavramınında bir batini birde zahiri yüzü var. Alevi inancının merkezideki Ali batın gözüyle görülen Ali, buna Kaygusuz ABDAL “Gülistan name” adlı kitabında Ali demiyor da “Gaffur” diyor; Aşık Veysel’de, bunu Kaygusuz ABDAL’dan alıp, “ne sen var ne ben var bir tane Gaffur” diyor.
Şimdi Alevinin gönül gözüyle gördüğü batındaki bu ışığa, bu olguya Ali ya da Gaffur desen bir şey değişiyor mu? Değişmiyor.
Alevi düşünce dünyasında her şeyin bir zahiri gözle görülen yanı birde batın gözüyle görülen yanı olduğu gibi Ali kavramınında bir zahiri yanı bir de batın gözüyle görülen batını yanı var. Zahiri gözle görülen zahiri Ali’yi Ebu Mülcem öldürmüş, yüzü nikaplı bir kişi de gelip, ölen bu Ali’nin naaşını alıp götürmüş mezarı bile yok, mezarı bile belli değil; zahiri Ali böylece gözden kaybolmuş ama batın gözüyle yani gönül gözüyle bakınca görülen Ali, “yedi iklim dört köşede” nereye bakarsan bak orada var; aynayı yüzüne tut sana o görülüyor.
Şimdilerde felsefi olarak bu konuyu anlamak kabiliyetinden uzak olan ham ervah, zahiri gözle görülen Ali görüp gönül gözüyle bakınca görülen gönüllerdeki batıni Ali’yi göremiyor. Alevi dünyasını bu günlerden meşgul eden karmaşa buradan çıkıyor; batın gözüyle bakınca görülen gönüllerdeki Ali’yi göremeyenler Ebu Mülcenin öldürdüğü Ali ile Alevi dünyasını meşgul ediyorlar. İşte Kudred Kandili kitabım bu karmaşayı aydınlatıyor.
Aşk ile
