WELG | ANKARA - Dersim Milletvekili Ayten Kordu, 8 Ağustos 1938’de Erzincan ile Dersim arasında bulunan Zini Gediği’nde katledilen yaklaşık 97 Kürt Alevi yurttaş için hazırlanan “Erzincan Zini Gediği Katliamı ile Yüzleşme, Hafıza ve Hakikatin Sağlanması Hakkında Kanun Teklifi”ni TBMM Başkanlığı’na sundu. Teklif; katliamın araştırılması, devlet arşivlerinin açılması, toplu mezarların tespiti ve bölgede kalıcı bir hafıza alanı oluşturulmasını öngörüyor.

Katliamın üzerinden 88 yıl geçti

Teklifin genel gerekçesinde, 8 Ağustos 1938’de Dersim Tertelesi sürecinde Kılıçkaya (Surbahan) köyü ve çevresinden toplanan yaklaşık 97 kişinin Zini Gediği’ne götürülerek yargılama yapılmadan katledildiği belirtiliyor.

Tanık anlatımlarına göre yaşları 17 ile 80 arasında değişen yurttaşların saatlerce yürütüldüğü, ardından kurşuna dizildiği; ilk infazdan sağ kurtulanların ise öldürüldüğü ifade ediliyor.

Aileler yakınlarının kemiklerine ulaşamadı

Kanun teklifinin gerekçesinde, katliamın ardından bölgenin uzun yıllar güvenlik gerekçesiyle yasaklı alan ilan edildiği ve ailelerin yakınlarının naaşlarına ulaşmasının engellendiği kaydedildi.

Hayatta kalan ailelerin Türkiye’nin batı illerine zorunlu iskâna tabi tutulduğu, yıllarca memleketlerine dönmelerine izin verilmediği ve bu sürecin kuşaklar boyunca süren bir travmaya dönüştüğü belirtildi.

Hakikat ve Araştırma Komisyonu kurulması öneriliyor

Teklif yasalaşırsa üç ay içerisinde TBMM bünyesinde “Zini Gediği Hakikat ve Araştırma Komisyonu” kurulacak.

Komisyonda insan hakları uzmanları, tarihçiler, hukukçular, adli tıp uzmanları ve mağdur ailelerin temsilcilerinin yer alması öngörülüyor. Komisyonun olayın tüm yönlerini araştırarak TBMM’ye nihai rapor sunması hedefleniyor.

Devlet arşivlerinin açılması isteniyor

Teklifte Milli Savunma Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ve diğer kamu kurumlarında bulunan Zini Gediği’ne ilişkin belge ve kayıtların araştırmacılara açılması talep ediliyor.

Kamu kurumlarının bilgi ve belge paylaşımını keyfi şekilde engellememesi de teklifin maddeleri arasında yer alıyor.

Toplu mezarlar araştırılacak

Kanun teklifine göre Zini Gediği’ndeki olası toplu mezarlarda bilimsel, arkeolojik ve adli incelemeler yapılacak.

Kimliği belirlenen kişilerin naaşlarının ailelerin talebi doğrultusunda Alevi inancına uygun şekilde defnedilmesi, kimliği belirlenemeyenlerin bilgilerinin ise kurulacak hafıza merkezinde kayıt altına alınması öngörülüyor.

Zini Gediği’ne hafıza anıtı yapılması isteniyor

Teklif, katliamın gerçekleştiği bölgede “Erzincan Zini Gediği Katliamı ile Yüzleşme ve Hafıza Anıtı” inşa edilmesini de içeriyor.

Alanının “Hafıza ve Anma Alanı” olarak tescil edilmesi, katliama ilişkin belge, tanıklık, dijital arşiv, sözlü tarih çalışmaları ve akademik araştırmaların yer alacağı bir hafıza merkezinin kurulması öngörülüyor.

“Ateş Çemberi” yeniden kurulacak

Daha önce mağdur aileler tarafından oluşturulan ancak tahrip edilen hafıza yapılarının yeniden inşa edilmesi de teklifin maddeleri arasında bulunuyor.

Zini Gediği yakınlarında oluşturulan ve “Ateş Çemberi” olarak adlandırılan hafıza mekânının ailelerin belirleyeceği alana taşınması, yeniden kurulması ve kamu kurumları tarafından korunması talep ediliyor.

8 Ağustos “Zini Gediği Katliamını Anma Günü” olsun

Teklifte ayrıca her yıl 8 Ağustos’un “Zini Gediği Katliamını Anma Günü” olarak kabul edilmesi ve kamu kurumları ile yerel yönetimlerin bu kapsamda anma, eğitim ve farkındalık faaliyetleri düzenleyebilmesi öngörülüyor.

@welgmedya