Turabi SALTIK

WELG - 1934’te çıkartılan İskân Yasasını Dersim'de uygulayamayan devlet, bu defa da;

1935’te Tunceli Kanununu çıkarttı. Bu kanunla; Vali, Komutan, Belediye Başkanını atamalarla sınırsız ve diktatörce yetkilerle donattı. Özel Tunceli Mahkemeleri kurdu. Ağır Vergi Yasaları çıkarttı.

1936’da ise yürürlüğe koyduğu 2884 sayılı Tunceli’nin İdaresi Hakkında Kanunla, Dersim’e diğer illerden farklı bir statü getirdi. Dersim, Bingöl (Çapakçur) Elazığ, Erzincan illerini içine alan 4. Umum Müfettişlik Bölgesi oluşturuldu. Başına Korgeneral Abdullah Alpdoğan getirildi. Abdulla Alpdoğan, Koçgiri katliam sanığı, Sakallı Nurettin Paşa’nın damadıydı. Onun acımazsız yöntemlerini öğrenmişti. Beterini Dersim’de uyguladı.

İlk olarak Desim’de; Amutka, Burnak, Pulur, Karaoğlan, Sin ve Teştek’e karakollar yaptı. Hozat, Ovacık, Mazgirt, Nazimiye ilçe merkezlerine Kışlalar yapıldı. Halk yollarda, karakollarda zorla çalıştırıldı. Alpdulla Alpdoğan, Desim, Bingöl, Elazığ, Erzincan illerinin Sıkıyönetim Bölgesi olduğunu bildirilerle halka duyurdu. Baskılar uyguladı. Saldırılarla katliamlar yaptı. Evler, ormanlar, insanlar yakıldı.

Dersim; yaşlı, genç, kadı - erkek ayrımı yapılmadan kırımdan geçirildi. Halk dağlara, mağaralara sığındı. Saldırılar ve katliamlar karşısında direnişler gerçekleştirdiler. Halk süngülerle, toplarla katledildi. Ordu, Dersim de zehirli gaz kullandı. Çocuklar öldürüldü, kadınlar, kızlar süngülendi. Evler, köyler ateşe verildi. İnsanlar ateşte diri diri yakıldı. Dersim’de 70 binden fazla insan katledildi.

Katliamdan arda kalanlar, sürgün edildiler. Benim de mensubu olduğum Sarı Saltık sülalemden 102 kişi öldürüldü. Onlarcası sürgün edildi. Erzincan ve Elazığ’da toplama kapları kuruldu. Kadınların ve kız çocuklarının bu kamplarda saçları kesildi, yük trenleriyle kafileler halinde sürgün edildiler. Aileler birbirlerinden parçalanarak birer, ikişer aile olarak Sünni köylerine yerleştirildiler. Buradaki amaç daha çabuk asimile etmekti.

Katliam sürerken Elazığ’da diktatörce yetkilerle özel mahkemeler kuruldu. Bu mahkemeler adaletsiz uygulamalar yaptılar. Pek çok yasa dışı davranışlarla, usulsüz ve antidemokratik yargılamalarla Seyit Rıza’nın yaşı küçültülerek, oğlu Reşik Usen’in de yaşı büyütülerek baba - oğul, Kamer ağa, Yusuf Ağa, Cebrail Ağa, Fındık Ağa ile toplam 7 kişi idam edildiler. Toplu yargılamalarda 72 kişi ağır cezalara çarptırıldı. Biri hariç diğerleri cezaevinde sağ çıkmadılar.

@welgmedya.com