Kimi Alevi Coğrafyasında semah yerine kullanılan çarh, pervaz gibi sözcükler de semahın dönme özelliğine vurgu yapar. Güneşle, ayla, dünyayla uyumlu bir dönüş. Saatin dönme yönünün tersinedir.
İnsanlık tarihi boyunca soyun ve hayatın devamı için kendisini yaşatan ve vareden doğayı gözlemiş, onun hareketlerini örnek almış, onu taklit ermiştir. Doğada hayatın döngüsel olduğunu kavrayan insan kışın bahara, baharın yaza, yazın kışa evrilerek hayatın süreklilik kazandığını deneyimlemiştir.

Gökyüzünü gözlemlediğinde her bir nesnenin döndüğünü ve bu dönüşlerin kendi yaşamı üzerinde de büyük etkileri olduğunun bilgisine ulaşmıştır.
İnsan görmüştür ki hayat sonsuz bir dönüş halidir.

Yaşamak ve varolabilmek için doğanın hareketlerini etkileyebileceğini, yönlendierbileceğini, engelleyebileceğini düşünmek insanın ilk soyutlamasıdır, ilk insanlık bilincidir. Kuşkusuz bu soyutlamanın gerçekleşmesi somut gerçek hareketleri, devinimleri gerektirecektir.

Semahın kökeninde de doğa güçlerini etkileme kaygısı varolmuştur. 

Doğayı taklit ederek doğanın gönlünü kazanmak… Bolluk ve bereket için zorunlu bir hareket.

Arkeolog Yosef Garfinkel Dancing At The Tawn of Agriculture adlı kitabında tarımın ortaya çıkışından başlayarak semahın (yazar dans diyor) insan yaşamında hep var olduğuna işaret etmektedir. Yazar,
‘En eski sanat sahneleri dansı tasvir ediyor. Sekizinci ila dördüncü bin yılda bu konu, Mezopotamya, İran, Anadolu, Balkanlar vb olmak üzere geniş bir coğrafi alanı kapsayan birçok varyasyonda görülür. Yaklaşık dört yüz dans tasviri çalışmamızla alakalı. Dans, Yakın Doğu tarih öncesi sanatın en eski ve en ısrarlı temalarından biridir ve bu tema tarımla birlikte yayılır. Dans pre-devlet öncesi toplulukların dinsel törenlerde en önemli unsurdur’ demekte ve areolojik kalıntılara yansıyan semah ritüellerini analiz etmektedir.

Konya Çatalhöyük’te de günümüzden 10 bin yıl öncesine tarihlenen ‘Turna Semahı’ unsurlarını gösteren ciddi bulgular elde edilmiştir.

Neolitik Devrimle birlikte semahın tarımcı toplumları için bir bolluk ve bereket ritüeli olduğu somut olarak tespit edilebilmektedir.

Ne var ki günümüz Aleviliğinin vazgeçilmez semah simgelerinden biri olan ‘turna’ motifine çok daha erken tarihlerde, tarım öncesinin avcı toplayıcı topluluklarında da rastlanmaktadır. Sözgelimi günümüzden 12 bin yıl öncesine tarihlendirilen Urfa Göbeklitepe’de ortaya çıkarılan eserlerde çok sayıda turna motifinin varlığı görülmektedir.

Bu durumda semahın kökenini insanın doğaya hükmetme bilincinin oluşum anına kadar geriye götürmemiz mümkün gözükmektedir.

Doğayı memnun etmek, doğa güçlerini etkilemek için dönülen semah müzik ve insan hareketlerinin estetik uyumlu bir bileşimidir. 

Doğayı etkileme düşüncesi kutsala, kutsalla iletişim kurmaya yönelik atılmış ilk adımdır.

‘Hak için olsun, seyir için olmasın’ seslenişi bu amacın en güzel ifadesidir.

Alevi yolunda semah vazgeçilmez bir ibadet ritüelidir.

Hayat dönmektir, pervaz vurup çarh etmektir…

Bozatlı Hızır yardımcımız olsun...

Ali Yıldırım

welgmededya.com