WELG | Brüksel – Avrupa Parlamentosu (AP), 2025 Türkiye Raporu’nu 381 evet, 107 hayır ve 171 çekimser oyla kabul etti. İspanyol parlamenter Nacho Sánchez Amor tarafından hazırlanan rapor, son yılların en sert Türkiye değerlendirmelerinden biri olarak dikkat çekti. Raporda yalnızca Adalet Bakanı Akın Gürlek hakkında yaptırım çağrısı yapılmakla kalınmadı; kayyum uygulamaları, yargı bağımsızlığı, siyasi davalar, Ekrem İmamoğlu süreci, ifade özgürlüğü, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulanmaması ve Türkiye'nin Avrupa Birliği üyelik sürecinin fiilen donmuş olması da kapsamlı şekilde eleştirildi.

"Akın Gürlek İlk Kez Açık Şekilde Hedef Gösterildi"

Raporun en çok tartışılan bölümü, Adalet Bakanı Akın Gürlek ile ilgili ifadeler oldu.

Avrupa Parlamentosu, AB Komisyonu ve AB Dış Politika Yüksek Temsilciliği'ne çağrıda bulunarak, insan hakları ve temel özgürlüklerin ihlalinden sorumlu görülen Türk yetkililere karşı AB Küresel İnsan Hakları Yaptırım Rejimi kapsamında yaptırımların değerlendirilmesini istedi. Bu yaptırımlar arasında AB ülkelerindeki mal varlıklarının dondurulması da bulunuyor.

Raporda, eski İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı olan ve daha sonra Adalet Bakanlığı görevine getirilen Akın Gürlek'in, "devletin baskıcı mekanizmasının önemli aktörlerinden biri" olduğu ileri sürüldü. Avrupa Parlamentosu üyeleri, Gürlek'in kariyeri boyunca siyasi nitelikli davalarda rol oynadığını savundu.

"Kayyum Politikaları ve Belediye Operasyonları Raporda Yer Aldı"

Raporda özellikle seçilmiş belediye başkanlarının görevden alınması ve yerlerine kayyum atanması sert biçimde eleştirildi.

Avrupa Parlamentosu, yerel demokrasiye müdahale olarak değerlendirdiği kayyum uygulamalarının demokratik temsil ilkesine zarar verdiğini belirtti. Son yıllarda özellikle Kürt illerindeki belediyelere yönelik kayyum atamaları ve muhalefet belediyelerine yönelik yargı süreçleri raporun temel başlıkları arasında yer aldı.

"İmamoğlu ve Muhalefete Yönelik Süreçler Özel Başlık Oldu"

Raporda İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'na yönelik yargı süreçleri ve muhalefete dönük baskılar da özel olarak değerlendirildi.

Nacho Sánchez Amor, daha önce yaptığı açıklamalarda İmamoğlu'nun tutuklanmasını Türkiye'deki demokratik gerilemenin sembol olaylarından biri olarak tanımlamıştı. Avrupa Parlamentosu'nun nihai raporunda da muhalefete yönelik baskıların hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşmadığı yönünde değerlendirmelere yer verildi.

"AB Üyelik Süreci Fiilen Donmuş Durumda"

Raporun en önemli sonuçlarından biri de Türkiye'nin Avrupa Birliği üyelik sürecine ilişkin değerlendirme oldu.

Avrupa Parlamentosu, Türkiye'nin aday ülke statüsünü koruduğunu ancak üyelik müzakerelerinin 2018 yılından bu yana fiilen donmuş durumda olduğunu vurguladı. Rapora göre mevcut siyasi ve hukuki koşullar altında katılım müzakerelerinin yeniden başlatılması mümkün görünmüyor.

Raporda bu durumun temel gerekçeleri arasında:

. Yargı bağımsızlığına ilişkin kaygılar,

. İnsan hakları ihlalleri,

. Basın özgürlüğüne yönelik baskılar,

. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulanmaması,

. Seçilmiş belediye başkanlarının görevden alınması,

. Muhalefet üzerindeki baskılar gösterildi.

"Demirtaş, Kavala ve AİHM Kararları"

Raporun hazırlık sürecinde Avrupa Parlamentosu üyeleri özellikle Selahattin Demirtaş, Figen Yüksekdağ ve Osman Kavala kararlarını gündeme taşıdı.

Türkiye'nin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarını uygulamamasının Avrupa hukuk sistemi açısından ciddi bir sorun olduğu vurgulandı. Ayrıca Yüksel Yalçınkaya kararının uygulanmasına ilişkin çağrılar da raporun hazırlık sürecinde öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.

"Türkiye Stratejik Ortak Ama Demokratik Uzaklaşma Sürüyor"

Raporun dikkat çeken yönlerinden biri de Türkiye'nin stratejik öneminin kabul edilmesi oldu.

Avrupa Parlamentosu, Türkiye'nin NATO üyeliği, Karadeniz güvenliği, Ukrayna savaşı, enerji koridorları ve göç yönetimi açısından Avrupa için vazgeçilmez bir aktör olduğunu kabul etti. Ancak buna rağmen demokratik standartlarda yaşanan gerilemenin üyelik perspektifini ortadan kaldırdığı belirtildi.

"Ankara'dan Sert Tepki"

Dışişleri Bakanlığı raporun kabul edilmesinin ardından yaptığı açıklamada Avrupa Parlamentosu'nun değerlendirmelerini reddetti.

Bakanlık açıklamasında raporun "ülke karşıtı çevrelerin temelsiz iddialarına dayandığı" savunularak, özellikle Adalet Bakanı Akın Gürlek'e yönelik suçlamaların kabul edilemez olduğu belirtildi.

Ankara ayrıca Türk yargısının bağımsız olduğunu ve hiçbir uluslararası kurumun müdahalesine açık olmadığını vurguladı.

"Yasal Bağlayıcılığı Yok Ama Güçlü Siyasi Mesaj İçeriyor"

Avrupa Parlamentosu raporlarının doğrudan hukuki bağlayıcılığı bulunmuyor. Ancak raporlar Avrupa Birliği kurumlarının siyasi yaklaşımını göstermesi bakımından önemli kabul ediliyor.

Bu nedenle Akın Gürlek'in adının ilk kez açık biçimde yaptırım çağrısı yapılan bölümde yer alması, Türkiye-AB ilişkilerinde yeni bir gerilim başlığı olarak değerlendiriliyor.

Rapor, Brüksel'in Ankara'ya yönelik en net mesajlarından birini içeriyor: Türkiye ile stratejik iş birliği devam etse de, demokrasi, hukuk devleti ve temel haklar alanındaki gerileme Avrupa kurumlarının gündemindeki yerini koruyor.

@welgmedya.com